Софокл нь өдгөө бидний мэддэгээр Афин хотын захын дүүрэгт язгуур гаралтай айлд төржээ. Тэрээр өндөр албан тушаал хашиж, жүжгийн тэмцээнд тогтмол түрүүлж, Эсхилийн “харьцангуй” бүдүүлэгт тооцогдох жүжгийн зохиолын арга барилыг олон тадаар хөгжүүлсэн. Удаан аз жаргалтай амьдарсан бөгөөд Периклийн үеийн хамгийн агуу шигтгээ, чимэг нь байлаа. Гэвч өнөөдөр түүний туурвисан 120 гаруй жүжгээс ердөө 7-хон нь л бидэнд хадгалагдан иржээ. Гэхдээ эдгээр цөөхөн жүжиг л түүнийг бүх үеийн турш дахь хамгийн агуу жүжгийн зохиолчдын нэг болгосон байна.
Бичлэгийн арга барил нь тухайн үедээ итгэхийн аргагүй. Эхлэн уншигчид Эсхилийг Бурхан болон түүний хатуу чанд зарлигт автсан шашин судлаач, жүжгийн зохиолч гэж боддог гэхэд бараг буруудахгүй юм. Гэтэл Софокл нь харин хүний зовлон шаналалд санаа тавьдаг жүжгийн зохиолч шиг харагддаг байж болох юм. Тэгвэл Эрипид нь өөрийнхөө элдэв үзэгдэлд автдаггүй боловч эргэлзэх тээнэгэлзэх үедээ үүсэх бодол санааг домгоор орлуулснаараа магадгүй жүжгийн шүүмжлэгч шиг харагддаг байж болох юм.

Софоклийн санал болгох гурван жүжиг нь ганцхан гэр бүл буюу Эдип Хааны тухай өгүүлэх бөгөөд харин эдгээр нь цуврал биш юм. Холбоотой жүжгүүдийн нэг нь болох Антигон саяхан Улсын Драмын Эрдмийн Театрт тавигдсан билээ. Тэдгээрийг унших дараалал нь Антигон, Эдип Рекс, Колонус дахь Эдип болно. (Хамгийн сүүлийнхийг нь манай тооллын өмнөх 401 онд буюу Софоклийг үхсэний хойно бичиж дуусгажээ). Та хэрвээ хүсвэл тэдгээрийг үйл явдлынх нь он дарааллаар нь буюу Эдип Рекс, Колонус дахь Эдипус, Антигон уншиж болох юм. Тэдгээрийг нэгтгээд Эдипийн Тойрог буюу Тебаны жүжгүүд хэмээн нэрлэдэг.

Софокл нь бидэнд хүмүүс ямар байх хэрэгтэй тухайг хэлэхийг хүсдэг бол Эрипид тэднийг яг байгаагаар нь дүрслэн харуулсан байдаг хэмээн Яруу Найраг зохиолдоо Аристотель бичсэн удаа бий. Эсхил нь хүмүүсийг ганц хэтийдсэн тэчъяадалаа хөтлөгдсөн хагас бурхан дүрээр харуулсан байдаг бол Софоклийн дуу хоолой нь үгээр дүрслэх гоо сайхнаараа онцгойлон ялгардаг.

Аристотель нь Эдип Рекс жүжгийн зохиолын бүтэц, үйл өрнөлийг онцгойлон биширч төгс жүжиг хэмээн тооцдог. Гэвч өнөөдөр бид энэ жүжгийн өөр шинж чанарыг нь илүүд үзэн, онцгойлдог болжээ. Одоо байгаа Герегийн жүжгүүдээс энэ жүжиг нь хамгийн өргөн дэлгэр судлагдаж, хамгийн ихээр иш татагдаж, хамгийн ихээр дахин тоглогдож байгаагаараа хамгийн нөлөө бүхий жүжиг болох нь эргэлзээгүй юм. Эцгээ хөнөөн эхтэйгээ дэр нэгтгэдэг эрийн тухай энгийн домог бөгөөд энэ дүр нь хүртэл Зигмунд Фройдод нээсэн сэтгэцийн өвчиндөө “Эдипийн хам шинж” хэмээх нэрийг хүртэл өгөхөд хүргэсэн түүхтэй. (Макс Бийрхом Эдипсисийг “зөрчилтэй, онцгой гэр бүл” гэж хүртэл нэрлэсэн).

Эдип Рексийг уншсаны дараа та бидний өнөөг хүртэл асуугдсаар байгаа хоёр тодорхой, түгээмэл асуултыг өөрөөсөө асуух болно: Нэгдүгээрт, Хүн эрх чөлөөтэй юу эсвэл хүлэгдмэл үү? Хоёрдугаарт, Хэрвээ оюун ухаан эмгэнэлд хүргэдэг бол, оюун ухаан хэдий хэмжээтэй байхад хангалттай вэ? Арга техникийн хувьд жүжгийн үр нөлөө нь эмгэнэлт егөөдлийн гайхамшигтай чадварлаг хэрэглээнд тулгуурласан байдаг. Эмгэнэлт егөөдөл гэдэг нь жүжгийн гол дүрийн мэдэхгүй байгаа шийдвэрлэх баримт, мэдээллийг үзэгчид мэдсэн байхыг хэлдэг.

Колонус дахь Эдип нь уран зохиолд автсан уншигчдад ч хүртэл ойлгоход төвөгтэй жүжиг юм. Энэ нь сайтар “нэхсэн” сүлжмэл шиг Эдип Рекстэй адилгүй бөгөөд үүний ашиг сонирхол нь зохиолын өрнөлдөө байдаггүй. Магадгүй энэ жүжгийг “гайхамшигт, тайлагдашгүй нууцлаг” жүжгүүдийн нэгэн адилаар авч үзэх хэрэгтэй болов уу. “Гайхамшигт, тайлагдашгүй нууцлаг” жүжиг нь жирийн хүнээс илүүтэй эрдэм мэдлэг, гэм зэмийн буулганд илүү ихээр дарагдсан, эцэстээ амьдрал нь гэм зэмээс аврагдан Афин хот болон бурханы аль алинаас нь утга учиртай болж байгаа хүний тухай өгүүлдэг жүжгийн зохиолын төрөл юм. Эцэст нь Эдип Артур Хаан шиг хийсвэр төсөөллийн баатар болж түүний нэгэн адил нууцлагаар төгсдөг.

Антигон нь сэтгэл зүйн хувьд энэ гурван зохиолынхоо хамгийн иж бүрэн зохиол юм. Энэ нь эрэмбийн хувьд, бүтцийн хувьд өөр хоорондоо зөрчилтэй сонирхлын буюу өөрөөр хэлбэл төр болон хувь хүний хоорондын зөрчлийг судалсан судлагдахуун юм. Энэ нь Герегийн бусад олон жүжгийн нэгэн адил hubris буюу хэтийдсэн бардам, ихэмсэг байдлын тухай өгүүлдэг бөгөөд энэ жүжгийн хувьд Креоны бахархал буюу иймэрхүү даруу бус мэдрэмжийн сүйрлийн тухай өгүүлнэ. Херодотийн (Herodotus) бүтээлд ч мөн энэ тухай гардаг. Эртний Герегт бүрлээчийг бүрэн дүүрэн, ном ёсоор нь хойд замд нь үдэх нь хэтэрхий учир утгатай болохыг Антигоныг уншиж эхлэхээс өмнө мэдвэл зохино. Мөн нөхөр эсвэл хүү хоёр нь бие биенээ орлож болдог бол ах, дүүг хэзээ ч болохгүй гэсэн Герегийн үзэл санааг (ядаж л Антигоны санаа) заавал хүлээн зөвшөөрөх хэрэгтэй.

Эдипийн Тойрогт Софокл нь агуу зүйлийн доройтолыг үзүүлсэн. Гэхдээ тэрээр доройтлын агууд онгод орсон харагддаг. Софоклийн онцгой сэтгэл хөдлөл нь хүний эмгэнэлт хувь тавиланг гунигтайгаар хүлээн зөвшөөрч байгаа байдал болон хүний гайхамшигтай хүч чадлыг бишрэн буй хоёрын дундах тэчъяадалаас үүсэн гарсан гэж бид хэлж бас болно.

Tweet This Post

Literature.mn-ий уншигчидаа хооронд нь ойртуулахын дээр блогтоо шинэ хачир нэмэх зорилгоор өнөөдрөөс эхлэн долоо хоног бүрийн асуулт хариултын булан нээж байна. Энэхүү буланд блогийг хөтлөгчид өөрсдийн сонгосон хүнээс тогтсон гурван асуултыг асууж байх юм. Тэгээд булангийнхаа анхны зочноор миний бие өөрийн эртний танил Шагдарын Туяаг урьж байна. Бидний хүсэлтийг талархан хүлээн авч дэлгэрэнгүй хариултуудыг өгсөн Туяадаа баярлалаа.

1. Та хамгийн сүүлд ямар ном уншсан бэ?

Барьж тавин, барьж тавин нэг юм Уильям Фолкнэрийн “Абсалом Абсалом”-ийг дуусгасан. Энд дурьдан хэлэхэд би сүүлийн уед зөвхөн нэг номыг дангаарчлан уншаад байж чаддаггүй болчихсон байна лээ. Зохиолын уйл явдалд манарч байх явцдаа бусад мэдүүштэй мэдээллээс хоцрох гээд байгаа юм шиг санагдангуутаа өөр юм шүүрч авчих гээд. Үүнд надтай нилээд хэдэн хүн санал нийлэх буй за. Энэ сэтгэл хоёрдох байдлаа дарах үүднээс уран зохиолын ном унших явцдаа онолын номыг хослуулж унших болсон. Өглөө нийтийн тээврээр ажилдаа явах замдаа онолоо уншаад, харин орой унтахынхаа өмнө ганц хоёр хуудас зохиолын номноосоо уншчихад нам унтаад өгдөг юм. Тэгэхгүй бол орой унтахын өмнө онол уншчихаар сэтгэл хэт хөөрөөд, нөгөө ёстой Чернышевскийн хэлснээр, “юу хийх вэ?” гээд суучихна. Гэхдээ нөгөө талаар зөвхөн уран зохиол уншаад байхаар юмнаас хоцрох гээд байгаа юм шиг мэдрэмж төрөх нь аргагүй байх л даа. Асар хурдтайгаар хувилж уйлдвэрлэгдэж чаддаг механик дүрс буюу мэдиагийн дэргэд ямар ч хүнд би ер нь юy хийгээд суугаад байнаа гэсэн бодол төрнө шүү дээ. Номон дээрх дүрсийг уншихад хэдэн минут зарцуулах вэ, гэтэл телевизийн сурталчилгаа үзэхэд хэдэн хором шаардагдах вэ гээд бодоход л ойлгомжтой. Өнөөдөр бидний нийгэм efficiency, urgency хоёрыг бий болгохын сацуу үүнд бурэн хамрагдахыг шахна.Тэгээл нөгөө би одоо хөдлөхгүй бол Монголд хүүхдүүд боловcролгүй хоцорлоо эсвэл өнчирлөө гэсэн диалектик үүсэх жишээтэй. За сэдвээс жоохон хазайх шиг боллоо. Буцъяа.

2. Интернэтэд өдөрт хэр их цагийг өнгөрөөдөг вэ? Үүгээрээ та цагийг үр бүтээлтэй өнгөрөөж байна гэж үздэг үү аль эсвэл дэмий зүйлд зарцуулж байна гэж боддог уу?

Интэрнэтийг янз бүрийн зүйлд ашиглаж байгаа л даа; ашигтай хэрэгтэй ч гэж хэлж болох юм. Ажлын хажуугаар ямар ч байсан долоо хоногт хэд хэдэн удаа орж амин хэргийнхээ зүйлийг амжуулна даа. Эртээд манай ажлын нэг бүсгүй интэрнэтээр ажлынхаа цагаар шоппинг хийж байхийг нь би ажиглав… Намайг ажиглахыг анзаарсан хөөрхий шууд харж байсан хуудсаа унтраав. Ёстой л нэг гэмтэй хүн шиг. Түүнийг ажиглан сууж байхад надад өөрийн эрхгүй коммунизмын үед хүмүүс цайныхаа цаг болон, үдээс хойшхи ажлын цагаа хэрхэн хувьдаа ашиглах тохиолдлууд байдаг байснийг санагдуулав. Тиймээс интэрнэт өнөөдөр цаг үрэх явдал гэж би боддогүй, хэрэгцээ шинжтэй болсон байх. Ганц онцлог нь харин хүнийг солипсист шинж чанартай болгодог байх гэж бодож байна. За, аймар гадаад уг хэллэг ашиглаж байгаад хулцэл өчье. Үүнийг тайлбарлахад нэг сурталчилгааны жишээ санаанд ороод болдоггүй. “The world click away” буюу дэлхий ертөнц өөрийн тань хурууны үзүүрт гэхүүдээ. Бодоод узэхээр хуруу өндийлгөх төдийд хэн ертөнцийг удирдаж чаддаг билээ? Үүнийг ер бусын ид шидтэй амьтан л чадах бөгөөд, одоогоор бид бурхан гэж томъёолоод байгаа. Харин интэрнэтэү орох үед яг тийм ер бусын мэдрэмж төрдөг байж магадгүй юм. Би PC-гээ унтраангуут нэг л гар хөл хомс, эсвэл ухаан мэдрэмж таг дүлий болчих шиг санагддаг. Тэр чинь нөгөө бурханлаг увидсаа алдчихсан болж байгаа юм уу даа.

3. Таны гэрийн номын санд голцуу ямар номууд байдаг вэ? Тэд нарынхаа дунд сууж байхад юу бодогддог вэ?

Би одоогоор нутгаасаа хол, гадаад оронд ажиллаж амьдарч байгаа учир харамсалтай нь дасал болсон гэр, багаасаа хамт өсч, нөхөрлсөн номнуудаасаа хол байгаа. Тэнд буй энд байгааг товчхонд дурдана гэдэг хэцүү, гэрт минь ихэвчлэн уран зохиолын номнууд үлдсэн. Харин энд ирээд анх удаа уран зохиолыг систэмтэй үзэх хүсэлдээ автагдан гац хоёр онол цуглуулсан. Одоогоор миний санд орчин үеийн зохиолын хажуугаар “Цаг Төрийн Үймээн”, Платогийн “Репаблик”, Ницше, гэх мэт классикууд харагдаж байна. Шинэ цуглуулгаа хараад байхад нас бие гүйцэхийн хэрээр нилээд улс төржсөн юм шиг байгаа юм. Намдаг гуайн зохиол гэснээс, хааяа би хүний нутагт юу хийж яваа билээ гэж бодох үед, бор хавтастай романыг харахад элэг дэвтэх шиг болдог. Ямар ч байсан эргээд очиход угтаад авах эх орон, газар шороо минь бий гэж бодонгоо урам ордог. Ёстой өвөртлөх эрдэмтэй болоод очно доо гэж бодогддог. Залуус нэг уеээ бодвол ном цуглуулна гэж ярьж байгаа нь сайшаалтай, гэхдээ энэ нь нөгөө Густав Флобэрийн “Bouvard et Pécuchet“ дээр гардаг зүгээр нэг эрдмийн фэтиш бoлчих вий. За нэг иймэрхүү бодлууд орж ирээд над шиг аливаа нэгэн утга зохиолд хувь нэмэр оруулж амжаагүй байгаа иргэнийг энэ буландаа урьсан явдалд талархлаа.

Tweet This Post

(Эртний Герегийн эмгэнэлт жүжиг нь бидний мэддэг жүжгүүдээс тэс өөр тул эхлэн уншигчид эхлээд энэ сэдвийн талаарх стандарт ном зохиолуудыг уншиж судлах, эсвэл холбогдох бүлгүүдийг Герегийн уран зохиолын түүхээс судлах эсхүл бүр арга ядаж орчуулгыг нь дагалдах тэмдэглэл, зааварчилгааны хамтаар унших нь ойлгож мэдрэхэд хэрэгтэй. Мөн та санал болгож буй жүжгүүдийн гол гол дүрүүдийн нэрүүдтэй холбоотой домгуудыг хүртэл харах хэрэгтэй болох байх.
Герегийн сонгодог жүжгүүд нь шүлэглэл хэлбэрээр бичигдсэн байдаг бөгөөд ихэнхдээ өргөлттэй, албан хэллэгтэй байдаг. Тэдгээрийг жил бүр Афин хотноо Диониус бурханд зориулсан баяр наадмын үеэр задгай агаарт толилуудаг байж. Тийм учраас жүжгүүд нь шашны ёслолын нэгэн хэсэг байдаг бөгөөд бараг л бүх үзэгч олон ч гэсэн үүнийг иргэний үүргээ хэмээн үздэг байж. Жүжиг нь гурван цуврал өөр хоорондоо холбоотой жүжгүүдээр эхлэх бөгөөд хөнгөн нээдмийн богино хэмжээний үзэгдэл дагалдаж, харин зохиолчид ялалтыг хэрхэн гаргаж ирэхээрээ өрсөлддөг байна. Эскилэсийн Ористейя нь бүтэн хадгалагдан үлдсэн цорын ганцхан гурвал юм.

Эртний Герегийн нарны илч шингэсэн эдгээр бүтээлүүдийг төсөөлнө гэдэг бол бидний хувьд тун хүнд даалгавар. Учир нь тэдгээр жүжгүүд нь хөгжим, бүжиг, хоор дуу болон хоёрдмол утгагүй шулуун үг хэллэгээрээ өгүүлэх түүхээ бидний орчин үеийн хэв маягаас огт өөрөөр дуурсан, магтан дуулдаг байсан байна. Зохиолын хувьд бол ихэнхдээ алдарт домогуудыг дахин бичсэн байдаг бөгөөд уг өгүүлэх түүхийг үзэгч, уншигчид нь хэдүйнээ мэддэг байсан тул тул хүлээлт (буюу зохиол цаашид хэрхэн өрнөх бол хэмээн хүлээх үзэгчид, уншигчдын хүлээлт) байдаггүй байсан байна. Эдний дундаас ялангуяа үйл явдлын комментар буюу тайлбар маягаар ашиглагдаж байсан Хоор болон ялангуяа хэрцгий маягийн тайзнаас гаднах үйл явдлыг хүүрнэн өгүүлдэг мессенежертэй байсан байна. Герегийн жүжгийн тухай улам гүнзгий судлах тусам тэдгээр нь гарал үүслээрээ шашинтай нягт холбоотой болохыг байнга санаж явах хэрэгтэй бөгөөд мөн жүжгийн хэл, үйл явдал нь бидний “бодит” гэсэн ойлголтоос огт өөр болохыг ойлгох хэрэгтэй.)

Хэдийгээр Герегийн эмгэнэлт жүжгийг “төрүүлээгүй” хэдий ч Эсхил нь одоогоор мэдэгдээд байгаагаас хамгийн анхны бусдыгаа дагуулсан энэ төрлөөр оролдогч нэгэн бөгөөд яахын аргагүй Өрнөдийн эмгэнэлт жүжгийн өвөг эцэг юм. Тэрээр Афины ардчиллын мандан бадарч байсан агуу үед амьдарч байсан бөгөөд өөрөө хүртэл Марафоны тулалдаан, магадгүй Саламисийн тулалдаанд оролцож түүнийхээ мандан бадралд хувь нэмрээ оруулж явжээ. Афины ойролцолцоох Элуэсист төрсөн тэрээр Афин орчимд, нэгэнтээ Сицилд, ихэнх амьдралаа өнгөрөөсөн бөгөөд Гелад өөд болжээ. Тийнхүү амьдарч байхдаа ихээхэн төсөөлөл сайтай боловч, түүний халзан толгой дээр бүргэд яст мэлхий унагаасан гэх мэт байж боломжгүй сонин хачин түүх ярьж явдаг нэгэн байж. Түүний бичсэн ерэн жүжгээс дөнгөж долоо нь хадгалагдаж үлджээ.

Эдгээрээс хамгийн шилдэг нь Орестэйяа гэсэн гол дүр бүхий гурвал жүжиг юм. Үүний сэдэв нь Герегийн домогт байнга тааралддаг гэр бүлийн цусан өшөө болон түүний эвлэрэл, ухаарал байдаг. Агамемноны түүх бол үнэнч бус эхнэр болох Клитемнестрадаа алуулсан аллагын түүх юм. Хоефорое (Бумба үүрэгч) нь Клитемнестраас аавынхаа өшөөг авдаг Агамемноны хүү Орестесийн тухай өгүүлэх өшөө авалтын түүх юм. Эумэнидэс (Хилэн) нь Хилэнгээс үүссэн Ористэсийн шаналан болон Афины шүүгчид болон Афин бурханы эцсийн шүүх хурлаар цагаадаж байгаа зэргээрээ цэвэр ариун болж буй тухай түүх юм. Гурвал нь тэр чигээрээ хууль, дэг журмын өндөр ухамсарын үйлийн дагуу хувь тавилан, угсаа залгамжлал, бардам, бахархал зэргийн нэгдэлээс үүсэн гарч байгаа эмгэнэлт зангилаа тайлагдаж байгааг харуулсан түүх юм.

Хомерт тохирох үг нь язгуурлаг бол Эсхилист таарах үг бол агуу юм. Түүнийг орчин үеийн жүжиг шиг уншиж болохгүй. Түүний хэл нь хүнд, хүндэтгэлийн магтаалуудтай бөгөөд тэр нь гэм, нүглийн талаарх бүрэн дүүрэн санааг гаргахаар туйлаас ихэд хичээсэн байдаг. Тэдгээр санаа нь харин бидний үеийн О’Нэйл, Фолкнер нарын зэрэг төсөөллийн уран зохиолын ертөнцийн салшгүй нэгэн хэсэг болсоор иржээ. Эсхилэс нь орчин цагийн хамгийн шилдэг жүжгийн зохиолчдоос ч хүртэл илүү байж чаддаг бөгөөд түүнийг Book of Job-ын¹ зохиогчтой адил шинжтэй байдаг. Түүнийг тэр сэтгэлгээгээр нь хандаж унших нь зүйтэй.

¹ The Book of Job нь “Хуучин Гэрээ”-ний (Библи) хамгийн “бүрэн төгс уран зохиолын бүтээл” хэмээн тооцогддог.

Tweet This Post

Эскилэс буюу Aeschylus (/ɛskɨləs/ эсвэл /искилэс/ нь эртний Герегийн жүжгийн зохиолч бөгөөд Манай тооллын өмнөх (МТӨ) 525/524 – МТӨ 456/455) үед хамаарагдана. Тэрээр мөн эмгэнэлт сэдвийг үндэслэгч, эцэг хэмээн тооцогддог бөгөөд бүтээл нь өнөөг хүртэл хадгалагдан үлдсэн Герегийн эмгэнэлт жүжгийн гурван зохиолчийн хамгийн ахмад нь юм. Нөгөө хоёр нь Софокл, Эурипидэс юм. Эскилэсийн бичсэн 92 жүжгийн ердөө долоохон нь бидний үед хадгалагдан үлджээ.

Түүнийг амьдарч байх үеийн өнгөрсөн Герегийг эзлэх гэсэн Персийн түрэмгийллээс Эскилэсийн олон зохиолууд нь нөлөө авсан байдаг. Энэхүү дайн нь Герегчүүд болон түүний хувьд туйлын чухал байсан бөгөөд МТӨ 456 онд түүнийг нас барсны дараагаар Марафон дахь Герегийн ялалтанд оролцсон түүний дурсамжыг олсон байна.

Эсхилэсийн булшин дээр дараах бичгийг үйлджээ.

Герег

Αἰσχύλον Εὐφορίωνος Ἀθηναῖον τόδε κεύθει

μνῆμα καταφθίμενον πυροφόροιο Γέλας·

ἀλκὴν δ’ εὐδόκιμον Μαραθώνιον ἄλσος ἂν εἴποι

καὶ βαρυχαιτήεις Μῆδος ἐπιστάμενος

Англи

This tomb the dust of Aeschylus doth hide,

Euphorion’s son and fruitful Gela’s pride

How tried his valour, Marathon may tell

And long-haired Medes, who knew it all too well.

Монгол

Эфорионы хүү, үржилт шимт Гелагийн бахархал

Эскилэсийн тоосыг энэхүү булш агуулан байна.

Хамгийг сайтар мэдэх урт гэзэгт Мэдэс, мөн Марафон

Хэрхэн баатарлаг, эгц байсныг нь хэлж өгөх биз дээ.

Tweet This Post

Одисейг Илиадын үргэлжлэл гэж хэлж болох юм. Энэ нь Тройг эзэлсний дараа Грекийн баатруудад тохиолдож байгаа адал явдлыг харуулдаг. Ялангуяа тэдний нэг болох Одисеус мөн Улисэс ч гэж нэрлэдэг Итакагийн Хаанд тохиодож буй адал явдлыг харуулдаг. Түүний гэртээ харих аяны 10 жилийн хугацаанд тохиолдож байгаа үйл явдлуудыг, түүний хүү Телемахусын аавыгаа хайж байгаа, түүнийг эзгүй байх үед тэвчээртэй эхнэр болох Пенелопийг эргүүлж байгаа эрчүүд, Улисэс эргэж ирж дайснуудаасаа цусан өшөө авч байгаа зэрэг сэдвүүд нь тэр цагаас хойшхи Жойсын “Улисэс” зэрэг олон зуун романд давтагддаг. Энэхүү түүх нь уншаагүй хүмүүст хүртэл хэдийнээ танил болжээ.

Иллиадын дараа Одиссейг уншихаар бид өөр ертөнцөд хөл тавих шиг л болно. Тэр ч бүү хэл энэ нь өөр сонсогдоно. Илиад нь зэр зэвсгийн чанга цуурайтах хангинаан адил бол Одиссей нь асар уудам тэнгис далай бүхий аянга цахилгаан эсвэл тэнгисийн сэвшээн шиг мэдрэмж төрүүлдэг.

Гэхдээ эдгээрийн ялгаа нь тун энгийн. Илиад бол эмгэнэлт зохиол. Энэ нь Өрнөдийн уран зохиолд олон давтагдах болсон энэ сэдвийг анхлан хөндсөн: өөрчлөгдөшгүй Хувь Тавиланд захирагдах дэлхийн өмнө хичнээн тэнгэрлэг хэдий ч хязгаарлагдмал болдог хувь хүний үнэн төрхийг гаргаж өгсөн. Гэтэл Одисей нь эмгэнэлт зохиол биш. Энэ нь бидний хязгаарыг бус харин ч боломжийг онцлон харуулсан байдаг. Үүний сэдэв нь үхлийн өмнө үзүүлэх эр зориг биш харин хүнд бэрхийн өмнө үзүүлэх ур ухааныг тусгасан байдаг. Мөн бас нэгэн агуу сэдвийг хөндсөн байдаг нь ухааны хүч юм. Гэсэн хэдий ч Одиссеус нь хангалттай эр зоригтой бөгөөд харин тэр нь оюун ухааны эр зориг юм. Тэрээр Ахилл шиг тэчъяадлын хувьд хэтрүүлэггүй, харин бидэн шиг хүний хэр хэмжээндээ байдаг дүр юм.

Одиссейн өнгө аяс нь илүү гэрсэг хүнийг харуулсан байдаг. Шидэт үлгэрт гардаг үзэгдлүүдээсээ илүүтэй бодит түүх мэт сэтгэгдэлийг уншигчдад төрүүлж байдаг бөгөөд үнэхээр ч энэ нь реалист болон адал явдалт зохиолуудын хамгийн анхных нь, магадгүй өнөөг хүртэлх хамгийн шилдэг нь байх.

Өнөөдөр бид үүнийг унших аваас толгой нь үргэлж ажиллаж байдаг онцгой нэгэн хүнд тохиолдсон адал явдлын хүүрнэл шиг санагдах байх. Одиссейн араншин нь Иллиадыг бодвол илүү амгалан. Мөн үүнийг унших уншигч таных ч гэсэн тийм байх нь лавтай.

Tweet This Post

Илиад болон Одисей нь тууль хэмээн нэрлэгдэх эртний Грекийн хүүрнэл шүлэглэл юм. Тэдгээр нь манай иргэншлийн хамгийн анхны мөн хамгийн агуу туульс юм. Ахиллийн өсгийн тухай ярих эсвэл Тройн Эленатай сайхан эмэгтэйг зүйрлэх бүрийдээ бид магадгүй 3000 жилийн настай энэхүү шүлгүүдээс зээлдэж байгаа хэрэг юм.

Хомер яг хэдийд амьдарч байсанг бид мэдэхгүй, магадгүй тэрээр М.Э.Ө. 800 – 700 он эсвэл түүнээс ч өмнө амьдарч байсан байж болох. Яг үнэндээ тэр хүн үнэхээр амьдарч байсан эсэхийг ч бас нотлож чадахгүй байгаа. Бид энэхүү түүхүүдийг Хомер нэртэй нэг хүн бичсэн эсэхийг ч мэдэхгүй, эсвэл хуучин цагийн эртний хошин яриагаар бол тийм нэртэй өөр хүн бичсэн ч гэдгийг мэдэхгүй. Тэр бүү хэл Сэмюэл Батлэр Одиссейг эмэгтэй хүн бичсэн ч гэж үздэг. За тэр яахав, энэ асуудал бол эрдэмтдийн толгойны өвчин байх харин энэ тууль нь биднийх байг л дээ.

Энэ туулийг уншихаасаа илүүтэй сонсдог байсан нь ойлгомжтой. Эр ч бай эм ч бай, тэд ч бай эд ч бай Хомер эдгээр түүхийг бидэнд үлдээжээ.

Илиад нь Герег хэмээн бидний ерөнхийлөн нэрлэдэг олон аймгуудын Тройн ( эсвэл Илиум) арван жил үргэлжилсэн бүслэлтийн сүүлийн 50 орчим өдрийн түүхийг өгүүлдэг. Энэхүү бүслэлт нь бидний мэдэж байгаачлан бодитойгоор оршиж байсан Трой хотын “оройгүй цамхаг”-ийг булаан авч, түймэрдсэнээр дуусна. Трой хотыг хэрхэн булаан авсан тухай Виргилийн Аэнэйдээс үзнэ үү.

Илиад нь магадгүй хүний хамгийн эн тэргүүний утгагүй тэнэглэл болох дайны тухай урьд хожид өгүүлсэн хамгийн гайхамшигтай, агуу бүтээл юм. Төвлөрч байгаа хүн нь Ахилл. Хүүрнэлийн гол мөрүүд нь түүний уур хилэн, бардамнал, зэрлэг авир болон түүний хэрхэн ухаарч байгаа эцсийн мөч зэргийг харуулсан. Тэрээр Өрнөдийн уран зохиолын хамгийн анхны баатар бөгөөд тэр цагаас хойш барууны ертөнцийнхөн эрэлхэг баатарлаг чанарын тухай ярихад тэдний оюун санаанд Ахилл бууж байдаг.

Уншигч та бүхэн Илиадыг жижигрүүлдэг шилээр харж болох юм. Тэгэх аваас энэхүү түүх нь овгийн зөрчилдөөн, өчүүхэн жөтөөрхөл, урвалт шарвалт, мод чулууны эринээсээ нэг их салж чадаагүй байгаа аль хэдийнээ үхширсэн хагас зэрлэгүүдийн тулааны түүх юм. Илиадад гарч байгаа дайнуудыг өнөөгийн дэлхийн үйлдэж байгаа яргалалтай харьцуулахад хажууд өчүүхэн зүйл л дээ.

Хачирхалтай нь Илиадыг уншаад эхлэхээр энэхүү жижигрүүлэгч шил нь томруулагч болж орхино. Дайны цар хэмжээ нь чухал биш болж, харин хүн болон бурхны цар хэмжээ томорч харагдана. Илиадын чухал шинж чанар нь тэнгэрлэг байдал юм. Тэнгэрлэг байх нь агуу гэсэн утга чанарыг өөртөө байгтаадаг тиймээс ч тэнгэрлэг шинж чанартай холбоотой сайн шинж чанар бөгөөд жижигхэн тэнгэрлэг байдал гэдэг зүйл байдаггүй. Жишээ Генерал Эйзэнхүүвэрийн Европод хийсэн Загалмайтны Аян Дайн гэдэг зохиол нь бүхий л түүхэн дэх хамгийн агуу цэргийн, тэнгисийн операцийг дүрсэлсэн байдаг. Гэвч энэ нь түүхэнд төдийлөн чухал үүрэгггүй Илиадын жижиг сажиг дайны түүхийн дэргэд тэнгэрлэг чанар дутагдаж байдаг. Энэ нь Генерал Эйзэнхауэрийг муулах гэсэнгүй. Тэр мэдээж хэрэг Хомер биш.

Тэгээд ч дахин нэг Хомер байна гэж байхгүй. Тиймээс л үүнийг унших ёстой болж байгаа хэрэг юм.

Tweet This Post