Үлисс

Та бүхэнд таван энгийн тайлбар зүүлтийг толилуулъя. Эдгээр нь гэхдээ таныг Үлиссийг таашаахад эсвэл ойлгоход тус болохгүй л дээ. Би үүнийг яагаад жагсаасан бэ гэвэл энэ зохиолын талаарх танд өдгөөг хүртэл хүрч ирсэн олон янзын нэр хоч: агуу том хийрхэл, солиотой бичлэг, галзуу сод ухаантны ажил эсвэл нэгэн шинэ культийн онголсон тахил зэргээр дамжуулан таны оюун санаанд хүрсэн ойлголтыг арчин хаяж таны тархины системийг шинээр суулгахын тулд хийсэн юм шүү. Эдгээр нь Үлисс-ийг 1922 онд анх хэвлэгдсэнээс нь хойш л оюун ухаалаг шүүмжлэгчид болон уншигчдын дийлэнх нь хүрсэн дугнэлтүүдийн цэгц хувилбар нь болно:
1.    Энэ бол Тэнгэрлэг Туульсаас хойшхи магадгүй уран зохиолын хамгийн иж бүрэн зохион байгуулагдсан, эмхлэгдсэн, бодож боловсруулсан бүтээл.

2.    Энэ бол өнгөрсөн зууны хамгийн нөлөө бүхий уран зохиолын бүтээл (илүү сайн нэр томъёо олдоогүй учир энэ үгийг хэрэглэв). Үүүний нөлөө нь шууд бус бөгөөд голчлон бусад зохиолчдын бүтээлээр дамждаг.

3.    Тухайн хэл дээр бүтээгдсэн төсөөллийн хамгийн шилдэг бүтээлүүдийн нэг. Энэ нь ганц асуудлыг бус хэдэн зуугаар нь асуудлыг хөнддөг.

4.    Дийлэнх үзэл бодол энэ зохиолыг “хортой” эсвэл “ёс суртахуунгүй” эсвэл бүүр “гутранги” гэж үздэггүй хэдий ч үүнтэй би зарим нэг талаар санал нийлдэггүй. Насан туршдаа унших номын жагсаалтанд оруулсан, оруулж байгаа, оруулах зохиолчдын хамгийн шилдэг уран бүтээлчдийн бүтээлийн нэгэн адилаар энэ нь эрэмдэг, хэт сэтгэл хөдлөлтэй, өөрийгөө өмгөөлсөн хандлагаа даван гарч бичсэн хүчирхэг оюун санааны хувьд амьдрал ямар харагдаж байгааг харуулсан, бусдад сануулсан бүтээл юм.

5.    Өөрийн эх хувилбар гэж хэлэгдэж болох Үлисс-тэйгээ адилгүйгээр энэ бол нээлттэй ном биш. Энэ бүтээл бол Бетховений хамгийн сүүлчийн дөрвөлд зориулсан бүтээлүүд нь судлах тусам улам утга учиртай эгшиглэдэгтэй нэгэн адилаар хөдөлмөрлөсөн бүхэнд өөрийнхөө нууцаа нээдэг алт шиг бүтээл юм. Яг л ханилан байж мэддэг амьдралын тань нэг хэсэг шиг л бүтээл.

Эдгээр тайлбарлал, учирлалын хэлээд байгааг багцлавал үүнийг уншихаар зориглосон уншигчдад гурван зөвлөгөөг өгөх хэрэгтэй болж байна:

1.    Жеймс Жойсийн А Portrait of the Artist as a Young Man (Уран бүтээлч Эрийн Залуу Цагийн Хөрөг)-ийг уншихыг зөвлөж байна. Өөрийнхөө “ах” зохиолыгоо бодвол энэ харин ч шууд, илэн далангүй зохиол. Энэ зохиол таныг Жойс өөрөө болох Стивен Дедалус болон хоёр зохиолын аль алиных нь үүр болсон Жойсын үеийн Даблин хотыг танд танилцуулна.

2.    Бас нэг талаар тун сайн тайлбар зүүлтүүдийг уншвал зүгээр. Энэ талаар хамгийн сайн товч бөгөөд тодорхой бичсэн Эдмунд Вилсон, уртханыг уншъя гэвэл Стюарт Гилберт, Энтони Бургессийнхийг уншихыг зөвлөж байна. Мэдээж англи хэл дээр шүү дээ.

3.    Чингэсний дараа ч гэсэн Үлисс бас ч гэж шаггүй хүндхэн уншигдана аа. Бүхий л илэрхийлэл утга санаа, замхарсан хэлц, утга санааны цаад сүүдэр, аливаа зүйлийн шууд бус илэрхийлэл, утга санааг ойлгох гэж хичээх хэрэггүй. Тэдгээр нь таныг анзаараагүй байхад уншсан хуудсанд тань булагдаад хоцорсон эсвэл та уншаагүй хуудсанд үл үзэгдэгчээр хүлээж суудаг. Тийм ч учраас хэдхэн жилийн өмнө гарсан “Good Shepherd” хэмээх Холливудын кинонд хүртэл энэхүү номыг холбоос болгон ашигладаг нь хүртэл учиртай юм.

Та үүнийг уншаад ирэхээрээ Жойсийн хэлэх гээд байгаа санаа, зорилгын зарим нэгийг нь ойн тойндоо тогтоож авах хэрэгтэй болов уу, үүнд:

1.    1904 оны 6-р сарын 16-ны өдөр, шөнийн туршид олон тооны Даблинчуудын бодол, үйлийг аль болох бүрэн дүүрэн мөрдөж, дагахыг хүссэн.

2.    Даблинчууд дотроосоо хоёр хүний бодол, үйлийг бараг л бүрэн дүүрэн мөрдөж, дагахыг хүссэн: орчин цагийн сонгодог сэхээтэн Стивен Дедалус, түүний оюун санааны эцэг, харьцангуй дундаж эр болох Леопольд Блүм.

3.    Шууд илэрхий байдлаар биш ч гэсэн Хомерийн Одиссейн үйл явдал, дүрүүдийн ижил чанарыг өөрийн зохиолдоо бий болгохыг зорьсон. Тиймдээ л Стивен нь Телемахус, Блүм нь Одиссей буюу Үлисс, Молли нь үнэнч бус Пенелоп, Белла нь Кохен Сийркээр төсөөлөгдсөн.

4.    Өөрийн гайхамшигт, бүтээлч зорилгодоо шаардлагатай бичлэгийн шинэ техникийг санаачилсан эсвэл хөгжүүлсэн. Олон араваар хэлэгдэх эдгээрийн дотроос дотоод монолог (дотоод яриа), ухамсрын урсгал, ёгтлол, зүүд болон хар дарсан зүүдний залгамж дараалал, үгэн наадаан (дуудлага ижил ч утга өөр үгээр төлөөлүүлэн зугаацах), үгэнд шинэ утга оруулах, дүрмийн бус газар цэг таслал хэрэглэх эсвэл бүр огт хэрэглэхгүй байх гэх мэтээр дурдаж бас болно. Энгийн үргэлжилсэн үгийн зохиолч өөрийн дүрүүдийнхээ оюун бодлоос эсвэл тэдгээрийн дүгнэлтээр бидний сэтгэлийг цатгахыг хүсдэг. Жойс харин тэдний зөнгөөрөө урссан, зүүд мөрөөдлийн, эмх цэгцгүй хэлбэршээгүй урсгалын бодол санааг шууд ам руу тань халбагдаад хийчихэж байгаа юм.

Үлиссийг унших нь өөрөө агуу адал явдал билээ. Та үүнийг уншихаар шийдсэн үү, тэгвэл их хувь зохиолтой хүн юм. Учир нь та миний зөвлөгөөтэй зөвлөгөөгүй амтанд нь бал бураманд биш зүгээр амьдралд орж байгаа шиг л орно.

Англи хэл дээр унших хувийн тухайд бол хамгийн шилдэг нь 1986 оны Vintage Book (Random House) гэсэн зөөлөн хавтастай “the corrected text edited by Hans Walter Gabler with Wolfhard Steppe and Claus Melchior” (*Вольфхард Степп, Клаус Мельчиор нарын хамтаар Ханс Вальтерын зассан тексттэй) гэсэн тайлбартайгаар бий. Үүнээс илүү хувилбар нь John Kidd (Norton 1994)-ийн хувилбар байж болох юм.

Харин Монгол хэлнээ хөрвүүлэгдсэн тухай сайн мэдээг та бүхэндээ хүргэхийг тэсэн ядаж энэ бүх бичлэгийн туршид хэл маань загатнан, биеийн үс минь хагас өрвийн байж бичиж дуусаж байна. Монголчууд Япон, Солонгосуудын дараа орох азтай ард түмэн юм. Учир нь Тус зохиол нь Азид Япон, Солонгос хэлнээ л орчуулагдаад байсанг орчуулагч,  зохиолч О.Чинбаяр эх хэлнээ орчуулсан та бүхэнд дуулгахыг хүсэв. Түүнтэй хийсэн ярилцлага Зууны Мэдээ сонинд гарсанг энд дарж уншина уу.

Tweet This Post

Хятадын түүхэн кинонууд, сэлэм эргэлдүүлсэн баатрууд “бүгд нэг тэнгэрийн дор” хэмээх сургаал мөрдлөг, түүнийг одоогийнхонд хүргэхээр зорьсон Хятадын соёлын бодлого зэргийг бид сүүлийн үед ихээхэн үзэх болсон билээ. Тэрхүү түүхийн учир шалтгаан учгийн гол хүн, уран зохиолын бүтээлийг энэ удаа та бүхэнд хүргэе гэж бодлоо.

Дайны урлаг

Насаар Күнзээс арайхан залуу боловч түүнтэй ойролцоо үеийн Хятадын түүхийн бодит төлөөлөгч гэхээс өөрөөр Сун-Цугийн талаарх мэдээлэл тун бага юм. Түүний нэр нь Сун Ву (Цу гэдэг нь Багш гэсэн өргөмжлөн хүндэтгэсэн дагавар) бөгөөд эртний түүхэнд тэмдэглэж үлдээснээр бол Жоу Династийн мөхөж байх цаг үе дэх Хятадын задрал бутрал болох “Дайсагнасан улсуудын үе”-ийн нэг эсвэл олон вант улсуудын нэгэнд нь цэргийн гарамгай генерал, дайны төлөвлөгөө боловсруулагч нэгэн байсан аж. Түүний нас барснаас хйош хэсэг хугацааны дараа буюу ойролцоогоор МТӨ 4-р зууны эхнээс дунд үед дагалдагчид нь түүний сургаалаас санаж байгаагаа тэмдэглэн үлдээжээ. Дайны Урлаг нь Күнзийн “Түүврүүд”-ийг бодвол илүү нэгдмэл, номлолын хувьд өөр хоорондоо учир шалтгааны хувьд холбоос сайтай. Хэрхэн бичигдсэн талаас нь аваад үзвэл богино хугацаанд амжуулан Сун Цугийн сургаалиас тун сайн суралцсан бүлэг хүмүүс бичсэн байж болохыг зарим судлаачдад санагдуулдаг байж болох юм. Ямар ч байсан гэсэн Сун Цугаас гаралтай энэхүү ном нь араасаа гарсан бүхий л цэргийн номлол, сургаалтай холбоотой ном зохиол, бичлэгүүдийн жишигийг тогтоосон юм.

“Дайны Урлаг” нь уламжлалт Хятадын түүхийн бүхий л үеийн туршид өндөр үнэлэгдэн, хамгийн ихээр дуурайн давтагдсан явдал нь зарим талаараа ихээхэн хачирхалтай ч байх талтай. Күнзээс өмнөх үед, мөн ялангуяа Күнзийн нөлөө болон түүний сургааль ид дэлгэрч байх үед бүр ч илүүтэйгээр, дайн тулааны улс төрийн үүргийг ач холбогдолгүй гэж Хятадын нийгмийн философи үздэг байснаас цэргийн явдлыг иргэний эрх мэдэлтнүүдийн эрх хэмжээнд хамааруулдаг байж. Мөн хувь хүний цэргийн ур чадварыг тун бага магтаж, үнэлдэг байв (хадаас хийхэд сайн төмөр хэрэггүй, цэрэг бий болгоход сайн хүн байх албагүй гэсэн Хятадын алдартай цэцэн үг хүртэл байдаг байсан аж). Дайны Урлагийг уншихад илэрхий парадокс буюу учир шалтгааны зүйлс олныг анзаарах болно. Хамгийн шилдэг ялалт бол тулалдахгүйгээр ялах хэмээн сургадагаараа Сун Цу нь стратегич гэхээсээ илүү философич юм. Сун Цу мөн дайн тулаан зарим үед зайлшгүй хэмээн үздэгээрээ реалист юм. Тэрээр хамгийн зөв дүгнэлт гаргахад хамгийн дээд зэргээр анхаардаг нэгэн байсан бөгөөд түүний онцгой авъяас чадвар нь жолоодогчдод цэргийнхээ давуу талыг хэрхэн хамгийн дээд цэгт байлгах талаар зааж чаддагт байсан байна. Гэхдээ тэрээр хэзээ дайн хийхийг ид бах болгож байсангүй. Сун Цугийн дуу хоолой нь хүн бол алдар суу хайсан насанд хүрсэн нэгэн биш харин дэлхийг байгаа байдлаар нь хүлээн авч түүнийг шийдвэрлэн гарч байгаа буурь суусан хүн байх ёстой гэсэн үгийг хэлэн гарч ирж байна. Сун Цу нь Ахиллтай (Хомерийн) адилгүй юм.

Сун Цугийн хувьд цэргийн стратегичийн ерөнхий зорилго нь их энгийн: Өөрийн удирдлаганд байж болох бүхий л хүчийн үр нөлөөг дээд хэмжээнд байлгах. Хэрвээ хүчээр илүү нягт бол тохирох байг онилон, довтлох хамгийн сайн шалтагийг хүлээн дайснаа нэг хүчтэй цохилтоор дуусгах. Хэрвээ хүч чинь сул байгаад хүрэлцээгүй бол зайлсхийх арга ол, хуур, мэхэл, от, тэднийхээ хүчийг тарамд, шавха. Макиавелли шиг Сун Цу өөрийнхөө арга замынхаа хууль ёс эсвэл ёс суртахуунд өөрийгөө зовоодоггүй бөгөөд тагнуулдах, туршуулдах, урвах, мэхлэх зэрэг нь шударга зүйл гэж үздэг байсан. Тэрээр тулалдахгүй байх нь хамгийн сайн зүйл гэж тэрээр сургадаг бөгөөд нэгэнт тулалдахаас өөр аргагүй болох бол удирдагч, жолоодогчид ялалтаар дамжуулан улсынхаа оршин тогтнолыг хадгалан үлдэхээс илүү өөр ямар ч ёс суртахуун түүнд үлдэхгүй болно.

Ямар нэгэн дүрэм, хязгаарт баригдахыг үл хүсэгч Сун Цугийн эрх мэдлийн талаарх хандлагын хувьд түүний нарийн ширийнийг хүртэл анхаардаг зан (отоход эмзэг газар урьдчилан таамаглах аргагүй мэх зохио) болон өөрийн хэв загварын цэгцтэй, тодорхой бай гэх зэрэг түүний сургаал мөрдлөг нь хоёр гурван жилийн өмнө гарсан бизнесийн менежментийн гарын авлага болох “Дайны Урлаг”-ын шинэ “хувилбар”-т тусгалаа олсон байдаг. Ном өөрөө болон түүний араас бичигдсэн олон бүтээлүүд нь стратегичид, компанийн хуульч, хүний нөөцийн менежер, болон эртний Хятадын хаадын нэгэн адилаар карьер нь аюул, эрсдэл, тодорхойгүй байдлаар дүүрэн орчин цагийн бусад дайчдын номын санд хүрэх замаа баттай сайн тавьж чадсан.

“Дайн Урлаг”-ийг 1782 онд Жан Жозеп Мэри Эмио (Jesuit Jean Marie Amiot) анхлан Франц хэлнээ хөрвүүлэгдсэн байдаг бөгөөд Наполеон тэр ч бүү хэл Цөлийн Шуурга Ажиллагааг зохион байгуулахад хүртэл нөлөөлсөн байх магадлалтай гэж үздэг. Мао Зедун, Генерал Во Нгуен Жиап, Дуглас МакАртур нар энэ номноос онгод авсан хэмээн хэлсэн удаа бий.

“Дайны Урлаг”-ийн хувьд англи дээрх Сэмьюэл Б.Грифитийн (Samuel B. Griffith) орчуулга нь олон жилийн туршид стандарт хувилбар байсан, энэ одоо ч гэсэн найдаж болох ажил. Гэсэн хэдий ч үгийг нь харгалзан үзэхгүй байж болохгүй зарим нэгэн судлаачид Рожер Эймэс (Roger Ames) болон Ральп Соүер (Ralph Sawyer) нарын орчуулга онцсайн болсон гэж хэлж болно.

Tweet This Post

Софокл нь өдгөө бидний мэддэгээр Афин хотын захын дүүрэгт язгуур гаралтай айлд төржээ. Тэрээр өндөр албан тушаал хашиж, жүжгийн тэмцээнд тогтмол түрүүлж, Эсхилийн “харьцангуй” бүдүүлэгт тооцогдох жүжгийн зохиолын арга барилыг олон тадаар хөгжүүлсэн. Удаан аз жаргалтай амьдарсан бөгөөд Периклийн үеийн хамгийн агуу шигтгээ, чимэг нь байлаа. Гэвч өнөөдөр түүний туурвисан 120 гаруй жүжгээс ердөө 7-хон нь л бидэнд хадгалагдан иржээ. Гэхдээ эдгээр цөөхөн жүжиг л түүнийг бүх үеийн турш дахь хамгийн агуу жүжгийн зохиолчдын нэг болгосон байна.
Бичлэгийн арга барил нь тухайн үедээ итгэхийн аргагүй. Эхлэн уншигчид Эсхилийг Бурхан болон түүний хатуу чанд зарлигт автсан шашин судлаач, жүжгийн зохиолч гэж боддог гэхэд бараг буруудахгүй юм. Гэтэл Софокл нь харин хүний зовлон шаналалд санаа тавьдаг жүжгийн зохиолч шиг харагддаг байж болох юм. Тэгвэл Эрипид нь өөрийнхөө элдэв үзэгдэлд автдаггүй боловч эргэлзэх тээнэгэлзэх үедээ үүсэх бодол санааг домгоор орлуулснаараа магадгүй жүжгийн шүүмжлэгч шиг харагддаг байж болох юм.

Софоклийн санал болгох гурван жүжиг нь ганцхан гэр бүл буюу Эдип Хааны тухай өгүүлэх бөгөөд харин эдгээр нь цуврал биш юм. Холбоотой жүжгүүдийн нэг нь болох Антигон саяхан Улсын Драмын Эрдмийн Театрт тавигдсан билээ. Тэдгээрийг унших дараалал нь Антигон, Эдип Рекс, Колонус дахь Эдип болно. (Хамгийн сүүлийнхийг нь манай тооллын өмнөх 401 онд буюу Софоклийг үхсэний хойно бичиж дуусгажээ). Та хэрвээ хүсвэл тэдгээрийг үйл явдлынх нь он дарааллаар нь буюу Эдип Рекс, Колонус дахь Эдипус, Антигон уншиж болох юм. Тэдгээрийг нэгтгээд Эдипийн Тойрог буюу Тебаны жүжгүүд хэмээн нэрлэдэг.

Софокл нь бидэнд хүмүүс ямар байх хэрэгтэй тухайг хэлэхийг хүсдэг бол Эрипид тэднийг яг байгаагаар нь дүрслэн харуулсан байдаг хэмээн Яруу Найраг зохиолдоо Аристотель бичсэн удаа бий. Эсхил нь хүмүүсийг ганц хэтийдсэн тэчъяадалаа хөтлөгдсөн хагас бурхан дүрээр харуулсан байдаг бол Софоклийн дуу хоолой нь үгээр дүрслэх гоо сайхнаараа онцгойлон ялгардаг.

Аристотель нь Эдип Рекс жүжгийн зохиолын бүтэц, үйл өрнөлийг онцгойлон биширч төгс жүжиг хэмээн тооцдог. Гэвч өнөөдөр бид энэ жүжгийн өөр шинж чанарыг нь илүүд үзэн, онцгойлдог болжээ. Одоо байгаа Герегийн жүжгүүдээс энэ жүжиг нь хамгийн өргөн дэлгэр судлагдаж, хамгийн ихээр иш татагдаж, хамгийн ихээр дахин тоглогдож байгаагаараа хамгийн нөлөө бүхий жүжиг болох нь эргэлзээгүй юм. Эцгээ хөнөөн эхтэйгээ дэр нэгтгэдэг эрийн тухай энгийн домог бөгөөд энэ дүр нь хүртэл Зигмунд Фройдод нээсэн сэтгэцийн өвчиндөө “Эдипийн хам шинж” хэмээх нэрийг хүртэл өгөхөд хүргэсэн түүхтэй. (Макс Бийрхом Эдипсисийг “зөрчилтэй, онцгой гэр бүл” гэж хүртэл нэрлэсэн).

Эдип Рексийг уншсаны дараа та бидний өнөөг хүртэл асуугдсаар байгаа хоёр тодорхой, түгээмэл асуултыг өөрөөсөө асуух болно: Нэгдүгээрт, Хүн эрх чөлөөтэй юу эсвэл хүлэгдмэл үү? Хоёрдугаарт, Хэрвээ оюун ухаан эмгэнэлд хүргэдэг бол, оюун ухаан хэдий хэмжээтэй байхад хангалттай вэ? Арга техникийн хувьд жүжгийн үр нөлөө нь эмгэнэлт егөөдлийн гайхамшигтай чадварлаг хэрэглээнд тулгуурласан байдаг. Эмгэнэлт егөөдөл гэдэг нь жүжгийн гол дүрийн мэдэхгүй байгаа шийдвэрлэх баримт, мэдээллийг үзэгчид мэдсэн байхыг хэлдэг.

Колонус дахь Эдип нь уран зохиолд автсан уншигчдад ч хүртэл ойлгоход төвөгтэй жүжиг юм. Энэ нь сайтар “нэхсэн” сүлжмэл шиг Эдип Рекстэй адилгүй бөгөөд үүний ашиг сонирхол нь зохиолын өрнөлдөө байдаггүй. Магадгүй энэ жүжгийг “гайхамшигт, тайлагдашгүй нууцлаг” жүжгүүдийн нэгэн адилаар авч үзэх хэрэгтэй болов уу. “Гайхамшигт, тайлагдашгүй нууцлаг” жүжиг нь жирийн хүнээс илүүтэй эрдэм мэдлэг, гэм зэмийн буулганд илүү ихээр дарагдсан, эцэстээ амьдрал нь гэм зэмээс аврагдан Афин хот болон бурханы аль алинаас нь утга учиртай болж байгаа хүний тухай өгүүлдэг жүжгийн зохиолын төрөл юм. Эцэст нь Эдип Артур Хаан шиг хийсвэр төсөөллийн баатар болж түүний нэгэн адил нууцлагаар төгсдөг.

Антигон нь сэтгэл зүйн хувьд энэ гурван зохиолынхоо хамгийн иж бүрэн зохиол юм. Энэ нь эрэмбийн хувьд, бүтцийн хувьд өөр хоорондоо зөрчилтэй сонирхлын буюу өөрөөр хэлбэл төр болон хувь хүний хоорондын зөрчлийг судалсан судлагдахуун юм. Энэ нь Герегийн бусад олон жүжгийн нэгэн адил hubris буюу хэтийдсэн бардам, ихэмсэг байдлын тухай өгүүлдэг бөгөөд энэ жүжгийн хувьд Креоны бахархал буюу иймэрхүү даруу бус мэдрэмжийн сүйрлийн тухай өгүүлнэ. Херодотийн (Herodotus) бүтээлд ч мөн энэ тухай гардаг. Эртний Герегт бүрлээчийг бүрэн дүүрэн, ном ёсоор нь хойд замд нь үдэх нь хэтэрхий учир утгатай болохыг Антигоныг уншиж эхлэхээс өмнө мэдвэл зохино. Мөн нөхөр эсвэл хүү хоёр нь бие биенээ орлож болдог бол ах, дүүг хэзээ ч болохгүй гэсэн Герегийн үзэл санааг (ядаж л Антигоны санаа) заавал хүлээн зөвшөөрөх хэрэгтэй.

Эдипийн Тойрогт Софокл нь агуу зүйлийн доройтолыг үзүүлсэн. Гэхдээ тэрээр доройтлын агууд онгод орсон харагддаг. Софоклийн онцгой сэтгэл хөдлөл нь хүний эмгэнэлт хувь тавиланг гунигтайгаар хүлээн зөвшөөрч байгаа байдал болон хүний гайхамшигтай хүч чадлыг бишрэн буй хоёрын дундах тэчъяадалаас үүсэн гарсан гэж бид хэлж бас болно.

Tweet This Post

Literature.mn-ий уншигчидаа хооронд нь ойртуулахын дээр блогтоо шинэ хачир нэмэх зорилгоор өнөөдрөөс эхлэн долоо хоног бүрийн асуулт хариултын булан нээж байна. Энэхүү буланд блогийг хөтлөгчид өөрсдийн сонгосон хүнээс тогтсон гурван асуултыг асууж байх юм. Тэгээд булангийнхаа анхны зочноор миний бие өөрийн эртний танил Шагдарын Туяаг урьж байна. Бидний хүсэлтийг талархан хүлээн авч дэлгэрэнгүй хариултуудыг өгсөн Туяадаа баярлалаа.

1. Та хамгийн сүүлд ямар ном уншсан бэ?

Барьж тавин, барьж тавин нэг юм Уильям Фолкнэрийн “Абсалом Абсалом”-ийг дуусгасан. Энд дурьдан хэлэхэд би сүүлийн уед зөвхөн нэг номыг дангаарчлан уншаад байж чаддаггүй болчихсон байна лээ. Зохиолын уйл явдалд манарч байх явцдаа бусад мэдүүштэй мэдээллээс хоцрох гээд байгаа юм шиг санагдангуутаа өөр юм шүүрч авчих гээд. Үүнд надтай нилээд хэдэн хүн санал нийлэх буй за. Энэ сэтгэл хоёрдох байдлаа дарах үүднээс уран зохиолын ном унших явцдаа онолын номыг хослуулж унших болсон. Өглөө нийтийн тээврээр ажилдаа явах замдаа онолоо уншаад, харин орой унтахынхаа өмнө ганц хоёр хуудас зохиолын номноосоо уншчихад нам унтаад өгдөг юм. Тэгэхгүй бол орой унтахын өмнө онол уншчихаар сэтгэл хэт хөөрөөд, нөгөө ёстой Чернышевскийн хэлснээр, “юу хийх вэ?” гээд суучихна. Гэхдээ нөгөө талаар зөвхөн уран зохиол уншаад байхаар юмнаас хоцрох гээд байгаа юм шиг мэдрэмж төрөх нь аргагүй байх л даа. Асар хурдтайгаар хувилж уйлдвэрлэгдэж чаддаг механик дүрс буюу мэдиагийн дэргэд ямар ч хүнд би ер нь юy хийгээд суугаад байнаа гэсэн бодол төрнө шүү дээ. Номон дээрх дүрсийг уншихад хэдэн минут зарцуулах вэ, гэтэл телевизийн сурталчилгаа үзэхэд хэдэн хором шаардагдах вэ гээд бодоход л ойлгомжтой. Өнөөдөр бидний нийгэм efficiency, urgency хоёрыг бий болгохын сацуу үүнд бурэн хамрагдахыг шахна.Тэгээл нөгөө би одоо хөдлөхгүй бол Монголд хүүхдүүд боловcролгүй хоцорлоо эсвэл өнчирлөө гэсэн диалектик үүсэх жишээтэй. За сэдвээс жоохон хазайх шиг боллоо. Буцъяа.

2. Интернэтэд өдөрт хэр их цагийг өнгөрөөдөг вэ? Үүгээрээ та цагийг үр бүтээлтэй өнгөрөөж байна гэж үздэг үү аль эсвэл дэмий зүйлд зарцуулж байна гэж боддог уу?

Интэрнэтийг янз бүрийн зүйлд ашиглаж байгаа л даа; ашигтай хэрэгтэй ч гэж хэлж болох юм. Ажлын хажуугаар ямар ч байсан долоо хоногт хэд хэдэн удаа орж амин хэргийнхээ зүйлийг амжуулна даа. Эртээд манай ажлын нэг бүсгүй интэрнэтээр ажлынхаа цагаар шоппинг хийж байхийг нь би ажиглав… Намайг ажиглахыг анзаарсан хөөрхий шууд харж байсан хуудсаа унтраав. Ёстой л нэг гэмтэй хүн шиг. Түүнийг ажиглан сууж байхад надад өөрийн эрхгүй коммунизмын үед хүмүүс цайныхаа цаг болон, үдээс хойшхи ажлын цагаа хэрхэн хувьдаа ашиглах тохиолдлууд байдаг байснийг санагдуулав. Тиймээс интэрнэт өнөөдөр цаг үрэх явдал гэж би боддогүй, хэрэгцээ шинжтэй болсон байх. Ганц онцлог нь харин хүнийг солипсист шинж чанартай болгодог байх гэж бодож байна. За, аймар гадаад уг хэллэг ашиглаж байгаад хулцэл өчье. Үүнийг тайлбарлахад нэг сурталчилгааны жишээ санаанд ороод болдоггүй. “The world click away” буюу дэлхий ертөнц өөрийн тань хурууны үзүүрт гэхүүдээ. Бодоод узэхээр хуруу өндийлгөх төдийд хэн ертөнцийг удирдаж чаддаг билээ? Үүнийг ер бусын ид шидтэй амьтан л чадах бөгөөд, одоогоор бид бурхан гэж томъёолоод байгаа. Харин интэрнэтэү орох үед яг тийм ер бусын мэдрэмж төрдөг байж магадгүй юм. Би PC-гээ унтраангуут нэг л гар хөл хомс, эсвэл ухаан мэдрэмж таг дүлий болчих шиг санагддаг. Тэр чинь нөгөө бурханлаг увидсаа алдчихсан болж байгаа юм уу даа.

3. Таны гэрийн номын санд голцуу ямар номууд байдаг вэ? Тэд нарынхаа дунд сууж байхад юу бодогддог вэ?

Би одоогоор нутгаасаа хол, гадаад оронд ажиллаж амьдарч байгаа учир харамсалтай нь дасал болсон гэр, багаасаа хамт өсч, нөхөрлсөн номнуудаасаа хол байгаа. Тэнд буй энд байгааг товчхонд дурдана гэдэг хэцүү, гэрт минь ихэвчлэн уран зохиолын номнууд үлдсэн. Харин энд ирээд анх удаа уран зохиолыг систэмтэй үзэх хүсэлдээ автагдан гац хоёр онол цуглуулсан. Одоогоор миний санд орчин үеийн зохиолын хажуугаар “Цаг Төрийн Үймээн”, Платогийн “Репаблик”, Ницше, гэх мэт классикууд харагдаж байна. Шинэ цуглуулгаа хараад байхад нас бие гүйцэхийн хэрээр нилээд улс төржсөн юм шиг байгаа юм. Намдаг гуайн зохиол гэснээс, хааяа би хүний нутагт юу хийж яваа билээ гэж бодох үед, бор хавтастай романыг харахад элэг дэвтэх шиг болдог. Ямар ч байсан эргээд очиход угтаад авах эх орон, газар шороо минь бий гэж бодонгоо урам ордог. Ёстой өвөртлөх эрдэмтэй болоод очно доо гэж бодогддог. Залуус нэг уеээ бодвол ном цуглуулна гэж ярьж байгаа нь сайшаалтай, гэхдээ энэ нь нөгөө Густав Флобэрийн “Bouvard et Pécuchet“ дээр гардаг зүгээр нэг эрдмийн фэтиш бoлчих вий. За нэг иймэрхүү бодлууд орж ирээд над шиг аливаа нэгэн утга зохиолд хувь нэмэр оруулж амжаагүй байгаа иргэнийг энэ буландаа урьсан явдалд талархлаа.

Tweet This Post

In Xanadu did Kubla Khan
A stately pleasure-dome decree:
Where Alph, the sacred river, ran
Through caverns measureless to man
Down to a sunless sea.So twice five miles of fertile ground
With walls and towers were girdled round:
And here were gardens bright with sinuous rills
Where blossomed many an incense-bearing tree;
And here were forests ancient as the hills,
Enfolding sunny spots of greenery.
But oh! that deep romantic chasm which slanted
Down the green hill athwart a cedarn cover!
A savage place! as holy and enchanted
As e’er beneath a waning moon was haunted
By woman wailing for her demon-lover!
And from this chasm, with ceaseless turmoil seething,
As if this earth in fast thick pants were breathing,
A mighty fountain momently was forced;
Amid whose swift half-intermitted burst
Huge fragments vaulted like rebounding hail,
Or chaffy grain beneath the thresher’s flail:
And ‘mid these dancing rocks at once and ever
It flung up momently the sacred river.
Five miles meandering with a mazy motion
Through wood and dale the sacred river ran,
Then reached the caverns measureless to man,
And sank in tumult to a lifeless ocean:
And ‘mid this tumult Kubla heard from far
Ancestral voices prophesying war!

The shadow of the dome of pleasure
Floated midway on the waves:
Where was heard the mingled measure
From the fountain and the caves.
It was a miracle of rare device,
A sunny pleasure-dome with caves of ice!
A damsel with a dulcimer
In a vision once I saw:
It was an Abyssinian maid,
And on her dulcimer she played,
Singing of Mount Abora.
Could I revive within me
Her symphony and song,
To such a deep delight ‘t would win me
That with music loud and long,
I would build that dome in air,
That sunny dome! those caves of ice!
And all who heard should see them there,
And all should cry, Beware! Beware!
His flashing eyes, his floating hair!
Weave a circle round him thrice,
And close your eyes with holy dread,
For he on honey-dew hath fed,
And drunk the milk of Paradise.

——————————————————-
Хубилай Хаан

Хvмvvний зvйрлэлд оршил vгvй ангалыг шувтлан
Гэрэл vгvй тvнэр тэнгисийг зорих
Буртаг vгvй ариун Альп* мeрeн урсах
Шанду нутагт таашаалын асар цогцлуулахаар
Хубилай хаан зарлиг буулгав.

Агар зандан модод цэцэглэн дэлгэрсэн
Аялан мяралзах горхинд гэрэлтэх цэцэрлэг
eнгe ногоорон, нарны илчийг тэвэрсэн
eвгeн толгодын настай тvн шугуй багтаасан
Хугас eртee vржилт газар
Хэрэм цамхагт хvрээлэгдэв.
Хушин хучлагатай ногоон толгой дундуур урсах
Хeлгvй, vйлгvй тэр хавцал ангалын бишрэмийгээ!
Чивэлт амрагтаан гашуудах бvсгvйн гингэнээнд
Тэврvvлэн эзэмдvvлэн саран дундрахуй дор цогцлох
Ариун бас шvншигт, ай онгон дагшин нутаг!

Энэхvv хавцлаас сагах эцэсгvй нууцлагтай зэрэгцэн
Энэ бeглeрсeн орчлон амьсгаа нэг ававуу гэлтэй
Энгvй их усан сад тавин олгойдов гэнэ.
Огцом огцом оргилох тэр тэсрэлтийн дундаас
Ойх мeндeр, цайруулагчийн дор бvжих буудай адил
Олон олон хад чулуу, хайлмаг vсчин унан байв.
Vсчин бvжих хад чулуун дундаас
eгvvлшгvй ариун мeрeн урсан ундрав.
Дов сондуул, модод дундуур ариун мeрeн
Таван саахалтын газар мурилзан урссаар
Хvмvvний зvйрлэлд оршил vгvй ангалд тулан
Хоосон амьгvй далайд нvргэлэн живэв.
Эцэсгvй нvргээн дундаас Хубилай Хаан
Эцэг eвгeдийнхee дайны уухайг/их хэнгэрэг дэлдэхийг сонсов.

Цайдам хавцал, усан оргилох тэртээгээс
Цогц аялгуу сонсогдох газарт
Цэнгэлийн ордны бeмбeгeр сvvдэр
Зэргэлээтэх тvрлэг дунд хeвeн байлаа.

Цэвдэг агуй бvхий нарлаг таашаалын асар нь
Цэвэр бас ховор vзэгдлийн ид шид гэлтэй!
Яруусан тодрох дvр зураглал дахь
Ятга татсан язгуур eндeр бvсгvй нь:
Амара* уулын магтууг
Аргагvй сайхан эгшиглvvлсэн
Абассины* шивэгчин байлаа.
Дуу хоолой дуурсах аялгууг нь
Дотроон би ахин амилуулж чадах аваас
Улам чангаран, улам уянгалах аялгуутай хамт
Улангассан баяр цэнгэлд би эзэмдvvлэх байлаа
Нvдэндээн тэр бeмбeгeр ордонг байгуулах байлаа
Нарлаг ордонг, бас цэвдэг хавцал агуйг!

Сонссон бvхэн vvнийг ургуулан харж чадах агаад
Саатаач! Саатаач! хэмээн уулга алдах нь лавтай.

Тvvний гялалзах нvд, намирах vс!
Энэ биеийг нь гурвантаа eлгийдмvй
Эмээнгvй бас хvлцэнгvй нvдээ анихуйд
Дэлбээ цоморлигоос ялгарах охиор тэжээмvй
Диважингийн урагийг залгиулмуй.

* Герегийн домог зvйгээр бол амьдрал болон хэлний эх болсон Алфа vсэг тvvгээр нэрлэгдсэн Абассинд байх диваажингийн цэцэрлэг Эдэнд урсах аж.
* Абора уул нь эртний Абассинд байх уул бeгeeд Библийн тvvхээр бол /пзалмууд/ Абассины ханхvv нар vе залгамжлан хамгаалдаг /этиофын баатар эрс арслан хeтлeн хааныхаа амийг сахьдаг байсантай ижил/ бурхадын eлгий нутаг аж.
2 Одоогийн Этиоф

Tweet This Post

Я кончился, а ты жива.
И ветер, жалуясь и плача,
Раскачивает лес и дачу.
Не каждую сосну отдельно,
А полностью все дерева
Со всею далью беспредельной,
Как парусников кузова
На глади бухты корабельной.
Но это не из удальства
Или из яpости бесцельной,
А чтоб в тоске найти слова
Тебе для песни колыбельной.

…………………………………………………

Би мөхөж, чи үлджээ.
Зовлонт салхи уйлан гингэнэн
Зуслан ойг бүхэлд нь шуугиулах нь
Тэнгисийн буланд зангуугаа хаясан
Далбаат завьс хөвсөлзөн найгах адил
Дан чамайг бус бүхний тавыг алдуулан
Ганц нарсыг бус цэлийх ойг сэгсрэн
Нэлийх орчлонг сэрчигнүүлэх нь
Эрэмгий зориг нь хатгасандаа бус
Элдэв дэмий бухимдсандаа ч бус
Энхрий чамайг бүүвэйлэх дууны
Эгэл уйтгарлалд үгээн дайхдаа л юм шүү.

Жич: Ганцаар зогсохгүй бүх орчлон намайг орхин одсонд байж ядан сэрчигнэж, харуусаж байхад чи ганцаараа яаж унтаж чадаж байна аа гэсэн тэчъяадалын дуу байж бас үүн дээрээ нэмээд Эрч болон Араншин нь эхлээд маш хүнд эхэлсэн боловч эцэс рүүгээ илүү зөөлөрч байгааг анзаараарай.

Tweet This Post

Vгvйсгэл тохиохуйд улиран одох нь
Улирал нь ирэхvйд хагдран унах нь
Vvрдийн хайр бишийн учгийг хvлээж
Vнэн сэтгэлтэй ураг vл барилдамуу
Vгvй, энэ бол далайн хар салхинд ч vл ганхах
Vvрд гялалзан байх гэрэл байх учиртай
Vнэн ахуй нь vл мэдэгдэх ч, vvрэг нь тодорхой
Vvрэглэн тєєрєх завийг залагч од нь байх ёстой

Хацар уруулын улаан хадуурын ирэнд єртєвч
Хайр гэдэг нь цаг хугацааны хохирогч биш
Xором, єдєр хоногоор нас нь vл тоологдох
Хорвоогийн тєгсгєлийг vзэх хувьтай мэдрэмж

Бодрол минь алдаатай байж, бидэнд бас нотлогдвол
Бичсэн бvтээл, бас бидний хайр дурлал байгаагvй болог.

———————–

Sonnet 116

Let me not to the marriage of true minds
Admit impediments. Love is not love
Which alters when it alteration finds,
Or bends with the remover to remove:
O no! it is an ever-fixed mark
That looks on tempests and is never shaken;
It is the star to every wandering bark,
Whose worth’s unknown, although his height be taken.
Love’s not Time’s fool, though rosy lips and cheeks
Within his bending sickle’s compass come:
Love alters not with his brief hours and weeks,
But bears it out even to the edge of doom.
If this be error and upon me proved,
I never writ, nor no man ever loved.

Tweet This Post

Олон улс байлдаж

Орондоо унтах завгүй

Олзлон булаалдаж байв.

Хєрст дэлхий хєрвєж

Хєвчин улс хямралдаж

Хєнжилдєє унтах завгүй

Хєнєєлдєн тэмцэж байв. Энэ 2 хувилбарыг бичихээс өмнө нэгэн тайлбар хийх хэрэгтэй болов уу. Эхний хувилбар нь үндсэн түүхийн хэлбэрт оруулж орчуулсан бөгөөд уншихад илүү эвтэйхэн болсон (1 мөрөнд 3 үг байдаг Монгол үлгэр туулсийн хэмнэлтэй) мөн түүнчлэн эхний бадаг нь O, дараагийн бадагт X-ээр толгой холбосон байна. Үүнийг айл, ойл гэсэн англи дуудлагад тохируулан сүүл холбохыг хичээсэн болно.

Version 1

Starry heaven in turmoil

Legion clans in hostile

Too obsessed over tranquil

Looting, ripping restlessly.

Mother Earth in tumult

Many clans in conflict

Too assiduous over placidity

Massacring, murdering persistently.

Version 2

Starry heaven in turmoil

Legion clans in hostility

Too obsessed over tranquility in bed

Looting, ripping restlessly in steppe.

Mother earth in tumult

Many clans in conflict

Too occupied over placidity in quilt

Massacring, murdering in persistent.

Tweet This Post

Хэний хэсэг тєгєл болохийг нь мэднэ
Хэрэг дээрээ эзэн нь тосгонд амидардаг
Хэдэн моддыг нь цас нэвсийтэл дарахыг харахаар
Хэсэг саатан зогссонийг минь мэдэхгvй биз дээ…

Эргэх тооллын хамгийн харанхуй vдэш
Энгvй ой модод, хєлдсєн нуурийн дунд
Эргэн тойронд айл амитангvй газар зогссонд
Эргэлзэн гайхахдаа залуу морь минь

Буруу зєрvv эндэгдэл гараагvй биз гэх шиг
Буулганийхаа хонхийг vе vе сэгсэрнэ.
Будран орох цас, бужигнуулах зєєлєн салхинаас єєр
Бодол сарниаж, тvвэг удах чимээ нь vгvй…

Гvн, тvнэр харанхуй модод сэтгэл татавч
Гэрээдээ тэмvvлэх аяанаа vргэлжлvvлэх учиртай
Гvн нойрондоо авттал бээрийг туулах нь дээ
Гvн нойрондоо шургатал бээрийг туулах нь дээ…

1999-10

Stopping By Woods On A Snowy Evening

by ROBERT FROST
Whose woods these are I think I know.
His house is in the village though;
He will not see me stopping here
To watch his woods fill up with snow.
My little horse must think it queer
To stop without a farmhouse near
Between the woods and frozen lake
The darkest evening of the year.
He gives his harness bells a shake
To ask if there is some mistake.
The only other sound’s the sweep
Of easy wind and downy flake.
The woods are lovely, dark and deep.
But I have promises to keep,
And miles to go before I sleep,
And miles to go before I sleep.

Нэгэн уран зохиол сонирхогч маань энэхүү шүлгийн тайлбарлалыг хийжээ. Та бүхэн түүнийг энэ хаягаар орж үзнэ үү.

Tweet This Post