Тун саяхан “Чонон Сүлд” романыг монгол хэлнээ орчуулсан хувилбарыг авч уншлаа. Хэдийгээр монгол хэл дээр орчуулсан номыг уншихдаа хэн орчуулснаас хамаарч ихээхэн болгоомжилдог  Болдбаатар “зайсан” (орчуулагчдад олгодог мяндаг) орчуулсныг олж мэдээд тэр даруйд нь худалдан авсан юм.

Номын тухайд:

Миний хувьд хятад хэлнээ бичигдсэн энэхүү зохиолыг англи эсвэл монгол гэсэн 2 хэлний аль нэг дээр л унших боломжтой байсан бөгөөд англи эх нь гарснаас хойш энд тэнд тэнэж явахдаа номын дэлгүүрт гарчигласан хэдий ч –англи- хувилбар нь өрнөдийнхөнд зориулсан өнгө аястай, нэлээд “тойруу” орчуулгатай боловч илэрхийлэл нь хэт шулуун буюу Монголчуудын ёгтлол, илэрхийллийн өнгө төрхийг гээсэн мэт санагдсан юм. Тийм ч учраас хятад хэлнээс буулгасан гэж дуулаад эргэлзэх зүйлгүй худалдан авч шимтэж уншиж байна. Унших тусам энэхүү бодол маань улам бэхжиж, зохиолч, зохилын агуулга болон түүний гүн нарийн нэхээс сүлжээг нэг гогцоо гээхгүй орчуулсан орчуулагчийн авъяаст цэнгэн сууна. Өсвөр үеийнхэнд маань болон үзе тэнгийнхэн хэнд нь гэсэн зөвхөн сонирхолтой зохиол байгаад зогсохгүй Монгол хэлний үгийн сангаа давхар баяжуулах нэн таатай бас нэгэн боломж гэж хэлж болохоор санагдаж байна.

Номын агуулга:
Энэ ном бүхэлдээ бидний Монголчуудын тухай бичигдсэн гэж үзэж болно. Тиймдээ ч англи эх гологдсон ч байх талтай. Чоно бидний амьдралд ямар үүрэг гүйцэтгэдэг, хэрхэн хүндлэгдэж байдаг талаар “дундаа” орсон (бичээч. Дунд ньь ороод анзаарч харах чадваргүй болсон) бидний Монголчуудад хөндлөнгийн нүдээр маш сайн тайлбарлаж өгсөн байна. Монгол хэмээн хэлэхээс цаашгүй болтолоо соёл, заншилаа гээсэн миний хувьд чонын эд хэрэглэлийг уламжлалаараа бид хэрэглэдэггүй байсан тухай уншаад, яагаад бид ингэтлээ төөрөгдөөд байгаад гайхсанаа нуух юун. Би өөрөө хэрэглэдэггүй ч гэсэн чонон дах, гутал, дэвсгэртэй гэх мэтчилэн хөөрцөглөдөг хүмүүст нэгийг бодогдуулахаар бичсэн байсан нь ухааруулмаар. Чонон дах, дэвсгэр гэх мэт хэрэглэлийг хэрэглэдэг нэгэнг тухайн цагтаа “монголоо алдсан” хэмээн адалж, тийн гаргах авирыг нь урд зүгийнхэнтэй ойр аж төрж, өсөөд ийм муу зүйл суржээ хэмээн тайлбарлаж байсан нь хүртэл нэн сонин. Нэг үгээр хэлэхэд, бид өөрийгөө өрөөлийн нүдээр харах аятай завшаан юм.

Бас нэгэн сонирхолтой ажиглалт нь чоно бол байгалийг тэнцвэржүүлэгч нь юм. Нэг ёсондоо олон ашиг сонирхол амьдрал өрнөх энэхүү уудам орон зай дахь тэнцвэрийг хамгийн сайн хадгалагч гэдэг ухагдахуунаас аваад үзэх аваас Тэнгэр Санхүүгийн Нэгдэлийн Захирал Х.Ч.Ганхуягийн томъёолсон “чоно” эдийн засаг нь Азийн “бар эдийн засаг”-уудынхаас ялгаатай нь гэвэл хоёр хүчирхэг араатан болох Баавгай, Луу хоёрын дундах хамгийн үр дүнтэй тэнцвэржүүлэгч хөшүүрэг нь ч байхаар заяагдсан хувь тавилантай аж.

Улс төр, гадаад бодлогын алхамууд энэ чиглэлд хангалттай хийгдсэн – Гуравдагч хөршийн бодлого гэх мэт. Харин эдийн засгийн бодлогоо одоо л зөв тодорхойлохгүй бол бид чоно буюу өөрсдийгөө хөнөөх зэвсэгээ барьчихаад түүнийгээ мэдэхгүй тоглоод сууж байгаатай л агаар нэг байна.

Монголчуудыг хэн ч дийлэхгүй харин тос дотроосоо өтөтдөг шиг бид л өөрсдийгөө хөнөөчих гээд байгаа тухай хэлж үгүүлсэн ном болой.

Tweet This Post

Хятадын түүхэн кинонууд, сэлэм эргэлдүүлсэн баатрууд “бүгд нэг тэнгэрийн дор” хэмээх сургаал мөрдлөг, түүнийг одоогийнхонд хүргэхээр зорьсон Хятадын соёлын бодлого зэргийг бид сүүлийн үед ихээхэн үзэх болсон билээ. Тэрхүү түүхийн учир шалтгаан учгийн гол хүн, уран зохиолын бүтээлийг энэ удаа та бүхэнд хүргэе гэж бодлоо.

Дайны урлаг

Насаар Күнзээс арайхан залуу боловч түүнтэй ойролцоо үеийн Хятадын түүхийн бодит төлөөлөгч гэхээс өөрөөр Сун-Цугийн талаарх мэдээлэл тун бага юм. Түүний нэр нь Сун Ву (Цу гэдэг нь Багш гэсэн өргөмжлөн хүндэтгэсэн дагавар) бөгөөд эртний түүхэнд тэмдэглэж үлдээснээр бол Жоу Династийн мөхөж байх цаг үе дэх Хятадын задрал бутрал болох “Дайсагнасан улсуудын үе”-ийн нэг эсвэл олон вант улсуудын нэгэнд нь цэргийн гарамгай генерал, дайны төлөвлөгөө боловсруулагч нэгэн байсан аж. Түүний нас барснаас хйош хэсэг хугацааны дараа буюу ойролцоогоор МТӨ 4-р зууны эхнээс дунд үед дагалдагчид нь түүний сургаалаас санаж байгаагаа тэмдэглэн үлдээжээ. Дайны Урлаг нь Күнзийн “Түүврүүд”-ийг бодвол илүү нэгдмэл, номлолын хувьд өөр хоорондоо учир шалтгааны хувьд холбоос сайтай. Хэрхэн бичигдсэн талаас нь аваад үзвэл богино хугацаанд амжуулан Сун Цугийн сургаалиас тун сайн суралцсан бүлэг хүмүүс бичсэн байж болохыг зарим судлаачдад санагдуулдаг байж болох юм. Ямар ч байсан гэсэн Сун Цугаас гаралтай энэхүү ном нь араасаа гарсан бүхий л цэргийн номлол, сургаалтай холбоотой ном зохиол, бичлэгүүдийн жишигийг тогтоосон юм.

“Дайны Урлаг” нь уламжлалт Хятадын түүхийн бүхий л үеийн туршид өндөр үнэлэгдэн, хамгийн ихээр дуурайн давтагдсан явдал нь зарим талаараа ихээхэн хачирхалтай ч байх талтай. Күнзээс өмнөх үед, мөн ялангуяа Күнзийн нөлөө болон түүний сургааль ид дэлгэрч байх үед бүр ч илүүтэйгээр, дайн тулааны улс төрийн үүргийг ач холбогдолгүй гэж Хятадын нийгмийн философи үздэг байснаас цэргийн явдлыг иргэний эрх мэдэлтнүүдийн эрх хэмжээнд хамааруулдаг байж. Мөн хувь хүний цэргийн ур чадварыг тун бага магтаж, үнэлдэг байв (хадаас хийхэд сайн төмөр хэрэггүй, цэрэг бий болгоход сайн хүн байх албагүй гэсэн Хятадын алдартай цэцэн үг хүртэл байдаг байсан аж). Дайны Урлагийг уншихад илэрхий парадокс буюу учир шалтгааны зүйлс олныг анзаарах болно. Хамгийн шилдэг ялалт бол тулалдахгүйгээр ялах хэмээн сургадагаараа Сун Цу нь стратегич гэхээсээ илүү философич юм. Сун Цу мөн дайн тулаан зарим үед зайлшгүй хэмээн үздэгээрээ реалист юм. Тэрээр хамгийн зөв дүгнэлт гаргахад хамгийн дээд зэргээр анхаардаг нэгэн байсан бөгөөд түүний онцгой авъяас чадвар нь жолоодогчдод цэргийнхээ давуу талыг хэрхэн хамгийн дээд цэгт байлгах талаар зааж чаддагт байсан байна. Гэхдээ тэрээр хэзээ дайн хийхийг ид бах болгож байсангүй. Сун Цугийн дуу хоолой нь хүн бол алдар суу хайсан насанд хүрсэн нэгэн биш харин дэлхийг байгаа байдлаар нь хүлээн авч түүнийг шийдвэрлэн гарч байгаа буурь суусан хүн байх ёстой гэсэн үгийг хэлэн гарч ирж байна. Сун Цу нь Ахиллтай (Хомерийн) адилгүй юм.

Сун Цугийн хувьд цэргийн стратегичийн ерөнхий зорилго нь их энгийн: Өөрийн удирдлаганд байж болох бүхий л хүчийн үр нөлөөг дээд хэмжээнд байлгах. Хэрвээ хүчээр илүү нягт бол тохирох байг онилон, довтлох хамгийн сайн шалтагийг хүлээн дайснаа нэг хүчтэй цохилтоор дуусгах. Хэрвээ хүч чинь сул байгаад хүрэлцээгүй бол зайлсхийх арга ол, хуур, мэхэл, от, тэднийхээ хүчийг тарамд, шавха. Макиавелли шиг Сун Цу өөрийнхөө арга замынхаа хууль ёс эсвэл ёс суртахуунд өөрийгөө зовоодоггүй бөгөөд тагнуулдах, туршуулдах, урвах, мэхлэх зэрэг нь шударга зүйл гэж үздэг байсан. Тэрээр тулалдахгүй байх нь хамгийн сайн зүйл гэж тэрээр сургадаг бөгөөд нэгэнт тулалдахаас өөр аргагүй болох бол удирдагч, жолоодогчид ялалтаар дамжуулан улсынхаа оршин тогтнолыг хадгалан үлдэхээс илүү өөр ямар ч ёс суртахуун түүнд үлдэхгүй болно.

Ямар нэгэн дүрэм, хязгаарт баригдахыг үл хүсэгч Сун Цугийн эрх мэдлийн талаарх хандлагын хувьд түүний нарийн ширийнийг хүртэл анхаардаг зан (отоход эмзэг газар урьдчилан таамаглах аргагүй мэх зохио) болон өөрийн хэв загварын цэгцтэй, тодорхой бай гэх зэрэг түүний сургаал мөрдлөг нь хоёр гурван жилийн өмнө гарсан бизнесийн менежментийн гарын авлага болох “Дайны Урлаг”-ын шинэ “хувилбар”-т тусгалаа олсон байдаг. Ном өөрөө болон түүний араас бичигдсэн олон бүтээлүүд нь стратегичид, компанийн хуульч, хүний нөөцийн менежер, болон эртний Хятадын хаадын нэгэн адилаар карьер нь аюул, эрсдэл, тодорхойгүй байдлаар дүүрэн орчин цагийн бусад дайчдын номын санд хүрэх замаа баттай сайн тавьж чадсан.

“Дайн Урлаг”-ийг 1782 онд Жан Жозеп Мэри Эмио (Jesuit Jean Marie Amiot) анхлан Франц хэлнээ хөрвүүлэгдсэн байдаг бөгөөд Наполеон тэр ч бүү хэл Цөлийн Шуурга Ажиллагааг зохион байгуулахад хүртэл нөлөөлсөн байх магадлалтай гэж үздэг. Мао Зедун, Генерал Во Нгуен Жиап, Дуглас МакАртур нар энэ номноос онгод авсан хэмээн хэлсэн удаа бий.

“Дайны Урлаг”-ийн хувьд англи дээрх Сэмьюэл Б.Грифитийн (Samuel B. Griffith) орчуулга нь олон жилийн туршид стандарт хувилбар байсан, энэ одоо ч гэсэн найдаж болох ажил. Гэсэн хэдий ч үгийг нь харгалзан үзэхгүй байж болохгүй зарим нэгэн судлаачид Рожер Эймэс (Roger Ames) болон Ральп Соүер (Ralph Sawyer) нарын орчуулга онцсайн болсон гэж хэлж болно.

Tweet This Post

Өнөөгийн Өрнөдийн болон бусад олон хүмүүсийн хувьд Түүврүүдийг уншиж ойлгоход хамгийн их тулгардаг бэрхшээл нь “хувь тавилангийн жигнэмэг¹”-ийн онч мэргэн үгс хэлж буй дорнын өвөрмөц нэгэн гүн ухаантан Күнзийн өөртөө бий болгосон тэрхүү имижийн цаадахыг даван гарч харж чадахгүйд байдаг. Мэдээж хэрэг түүний нэр нь Күнз биш бөгөөд 17-р зууны Жесуитын² номлогч нарын түүнд хайрласан нэр аж. Учир нь тэр үед Европчууд нэр хүндтэй философчидодоо Латин нэр өгдөг байсан байна. (Confucius нь K’ung-fu-tzu гэдэг үгний Латинчласан хэлбэр [pinyin Kongfuzi] буюу Их Багш Күн гэсэн утгатай аж.)

Түүний овог нь Күн бөгөөд өөрийн нэр нь Чиу буюу Ch’iu [Qui] аж. Тэрээр доогуур язгуурын эртний, нэр хүндтэй сурвалжит гэр бүлээс гаралтай бөгөөд энэ нь дундад зууны үеийн Өрнөдийнхөөр бол хүлэг баатар, кивальер юм. Тэрээр шилдэг харваач, морин тэрэг жолоодогч болж, туйлын сэтгэл татам зан авиртай, эрч хүчтэй нэгэн болон өсөж хүмүүжсэн байна. Эртний Жоу [Zhou] Династи задран унаж, өөр хоорондоо өстэй жижиг улсуудад хуваагдсан нийгэм, улс төрийн томоохон өөрчлөлтийн үед амьдарч байсан. Түүний цэргийн ур чадвар нь хэрэгцээгүй болж ирсний дээр явган цэрэгт ихээр дулдуйдсан арми болон шинэ зэвсэг нь хуучин цагийн баатарлаг шинж чанартай багахан хэмжээний дайнуудыг (Хомерийн дүрсэлж байсан шиг) орлож эхэлсэн байна.

Күнзэд шинэ мэргэжил хэрэгтэй болсон бөгөөд тэрээр өөртэйгөө адилхан хувь тавилантай олны нэгэн адилаар улс төрийн бие даасан зөвлөх болохоор оролдож эхэлсэн байна. Шинээр үүссэн аюултай цаг үед жолоодогч нарт тэсэн үлдэхэд нь хэрэгтэй түүхийн талаар өөрийн мэдлэг болон эртний судар бичигт юу гэж хэлсэн байдаг үг өгүүлбэрийг бичиж өгдөг байж. Төрийн ерөнхий сайд болох нь түүний эрхэм хүсэл байсан бөгөөд тэр албан тушаалаа ашиглан 500 жилийн өмнө оршин тогтнож байсан Жоу улсын тулгуур болсон жишиг, хэм хэмжээг дахин сэргээхийг зорьж байсан байна. Өөрийн төрөлх Лу мужид албаны түшмэлийн албыг богино хугацаанд хашиж байсан боловч жолоодогчдыг түүний зөвлөгөөг системчлэсэн байдлаар хэрэгжүүлэхэд хэзээ ч нөлөөлж чадаагүй юм. Гэсэн хэдий ч Зүүн Азийн зуу зуун үеийнхэний хувьд Күнз нь багш, ухаантан гэгдэх бүхний үндэс язгуур болж, түүхийн туршид дахь хамгийн нөлөө бүхий философичдын нэг байсан авч өөрийнх нь шалгуураар тэрээр өөрөө бүтэлгүйтэл байжээ. Өөрийнхөө хайртай үнэнч дагалдагч нарынхаа дунд хамгийн ихээр сэтгэлээр унаж насан өөд болсон гэдэг.

Күнз нь сайн засаг болон нийгмийн эв зохицолын түлхүүр бол байгалаас заяасан дэс дараалал, эрэмбэ хэмээн итгэж байсан нь: “Эцэг нь эцгээрээ хүү хүүгээрээ байг” гэсэн зарчим байлаа. Эцэг эхдээ хүлцэнгүй, хүндэтгэлтэй байх өртэй хүүхдээс эхлээд түүнд хамаарах эцэг эхийн хамгаалал, өмгөөлөл болон боловсрол хүртэл тэрээр бодсоныб дүнд нийгмийн бусад харилцаа хүртэл тусгалаа олохыг олж харсан байна: жолоодогч ба сайд, нөхөр ба эхнэр, өвгөд ба залуус, тэр ч бүү хэл анд найз ба анд найз (учир нь аль аль нь бие биесээ хүндэтгэх учиртай). Тэрээр хүний төрөлх шинж чанарыг өөдрөгөөр харж байсан боловч боловсрол нь тэрхүү шинж чанарыг бүрэн хүч нөлөөгөө үзүүлэх хүртэл нь хөгжүүлэхэд чухал үүрэгтэй хэмээн итгэж байсан байна. Мөн, Сократын нэгэн адилаар (Платогийн дүрсэлсэнчлэн) тэрээр хүн өөрийнхөө хайнга, мэдлэггүй байгаагаа мэдэх нь сурахын эхлэл суурь хэмээн ойлгосон байжээ.

Гүн гүнзгий консерватив үзэлтэй хэдий ч Күнз нь чадалтай, мэдлэгтэй хүмүүсийн төлөө үйлчилсэн удам дамжсан давуу зэрэг өгөхийн эсрэг байсан магадгүй Хятадад, мөн дэлхий дахинаа түүний өгсөн хамгийн том бэлэг байсан байж болох юм. Түүний идеал нь жентлемэн боловч тэрээр энэхүү үгээ онцгойлон тодорхойлсон нь байна. Түүний хувьд жентлемэн гэдэг нь үйл хөдлөл, мэдлэг боловсрол болон зан төлөв нь эзнээ тодорхойлохоос бус эцгийн язгуур угсаа жентлемэн гэдэг үгэнд ямар ч хамаагүй байжээ. Мөн Күнз нь хуулийг мухарлах, залилах, зайлсхийхэд өдөөдөг хэмээн үздэг байсан тул хуулийн хэм хэмжээг эсэргүүцэж харин оронд нь Ли-гийн журамыг илүүд үздэг байж. Ли-гийн журам гэдгийн ижил тэнцүү үг байхгүй бөгөөд харин тайлбарлах аваас зарим талаараа ёс зүйн ойлголт, үйл хөдлөл ба зан төлөвийн зохистой харьцаа, ёс суртахуун, болон түгээмэл хэм хэмжээ, хуулийн нэгдэл аж. Энэхүү бичигдээгүй нийгмийн хэм хэмжээг төрөлхийн чадал мэдлэгтэй хүмүүсийн (Платогийн Бүгд Найрамдах-ад гардаг удирддаг элит анги давхаргатай харьцуулж үзэх хэргтэй байх) удирдаж буй засгийн газарт мөрдүүлэх явдал байлаа.

Хэрвээ Күнз нь амьдралдаа ямар нэгэн бүтээл бичсэн бол тэр нь бидэнд хадгалагдаж үлдсэнгүй. Харин түүний хэлсэн үгс, харилцан яриа, сургаал хичээлийн Түүврүүдийг нь түүнийг нас барсны дараа дагалдагч нар нь хэдэн үе дамжуулан эмхэтгэжээ. Энэ ном нь үргэлжилсэн хүүрэнл биш бөгөөд үе үе ойлгомжгүй, ярвигтай хэсгүүд ч хүртэл тааралдана. Зарим сургаал нь хэт тодорхой, илэрхий эсвэл нуршуу байдаг бөгөөд үүний шалтгаан нь хорин таван зуун жилийн туршид үнэн зөв гэдэг нь хангалттай нотлогдсон болохоор л тэгж санагдаж байгаа хэрэг. Зарим уншигчид ялангуяа эмэгтэй хүнийг асуудлаас гадна үлдээж, эцгийн эрхт ёсны тогтолцоог эргэлтгүй илүүд үзэж байгаа Күнзийн консерватизмд уйдаж мэдэх байх.

Түүврүүд нь харьцангуй богинохон ном бөгөөд уншууштай, тэр тусмаа дахин дахин уншууштай бүтээл юм. Энэ бол цовоо, өгөөмөр, ухаалаг оюуны бичлэг билээ.

1 Fortune cake: Өрнөдийн орнуудад ихэд дэлгэрсэн тухайн өдрийн мэргэн үгийг идэх жигнэмэг дотроо хийж түүнийгээ өөртөө таарсан сургаал үг хэмээн билэгшээн цээжлэн сахидаг заншил.
2 Jesuit: Ромын Католикийн шашны нэгэн урсгал

Tweet This Post