Амьгүй албатууд

Tweet This Post

Богино өгүүлэгүүд болон бусад бүтээлүүд

Пөү хамгийн агуу зохиолчдын жагсаалтанд ороод байхгүй байж болох ч хамгийн аз жаргалгүй нэгэнд бол яах аргагүй тооцогдоно. Тэр бол эс тоогдож-эс хүндлэгдсэн суутны билэг тэмдэг.
Түүнтэй нэг цаг үед амьдарч байсан хүмүүс нь ойлгож чадаагүйгээс амьдрал азгүйтэл, бүтэлгүйтлээр дүүрэн байсны дээр түүний өөрийнх нь гамшигтай гэж хэлж болохоор араншин, сул дорой байдал нь нөлөөлжээ. Хэрмэл жүжигчний хүү тэрээр ажил үйлс нь цэцэглэн хөгжиж байсан худалдаачны ивээлд өсөж хүмүүжсэн хэдий ч боломж гарвал түүнтэйгээ хэрэлдэж, маргалддаг байж. Виржиниагийн Их Сургууль, Уэст Пойнтод суралцаж эхэлсэн авч нөгөө л “бүтэлгүйтэл”-ээсээ болж орхиход хүрч байсан байна. 23 настай үеэлтэйгээ гэр бүл болсон авч эхнэр нь залуудаа өөд болсон нь түүний мөхлийнх нь гол хөшүүрэг байсан байх. Түүний шүлгийн эхний боть нь хэнд үнэлэгдээгүй. Тэрээр чадварлаг сэтгүүлч байсан авч амжилттай нэгэн болоход хангалттай зохион байгуулалт түүнд заяасангүй. Цөхрөнгөө барсан, төлөвшөөгүй мөн бүрэн дүүрэн хайр дурлалтай ч учирсангүй. Хар тамхи, архи, ачаалалтай илүү цагаар ажиллах, ядуурал энэ бүгд түүний амьдралын салшгүй хэсэг байсан. Тэрээр илэрхий азгүйтэл, зовлонт байдал дунд өөд болсон. Бидний таницлсан уншсан болон цаашид танилцах бүхий л зохиолчдоос тэр хамгийн гунигтай амьдралаар амьдарчээ. Зүдэрч явсан Свифт ч хаа очиж найз нөхөдтэй, тэднийхээ талархал бахархалыг хүлээн явсан нэгэн. Пөүд тийм зүйл огт байсангүй.

Пөүгийн шүлэг үргэлж алдартай, олонд хүрсэн байдаг бөгөөд Францад бүр илүү танигдсан байдаг. Түүнийг Эмэрсон “жингэнүүр” гэж хэлсэн байдаг ч тэр зүйрлэлээс нь хавьгүй илүү нэгэн юм.
Түүний үлгэр, монологи, зарим нэг шүүмж эсээ нь хэв маягийн хувьд галзууруулам алдаа ихтэй байдаг ч уншигчдын сонирхлыг байнга татаж байдаг. Түүний оюун ухаан хүчтэй эсвэл тэнцвэртэй ч биш, гэхдээ төрөлхийн дахин давтагдашгүй агаад Америкийн нийгмийн тухайн цагийн үе тэнгийнхэнээсээ хамаагүй илүү бүтээлч байсан нэгэн. Жэймс Рассел Лоуэллийн “Пөүгийн 3/5 нь суут ухаан, харин 2/5 нь засрашгүй солиорол” гэж дүгнэсэн нь үнэнээс тийм ч хол зөрөхгүй эж олон судлаач санал нийлдэг байна.

Уран зохиолд Пөүгийн авчирсан зүйлсээс хамгийн анхаарууштай нь тэрээр 10 шахам салбарыг санаачлан, эхлүүлсэн пионер. “Моргийн гудманд болсон аллагууд” (The Murders in the Rue Morgue), “Зувчуулсан захидал” (The Purloined Letter), “Алтан Цох” (The Gold Bug) гэсэн гурван өгүүллээрээ тэрээр адал явдалт өгүүллийн эхлэлийг тавьснаар барахгүй энэ төрлийнхөө шилдэгийг нь бичихсэнээрээ дараа дараагийн адал явдалт түүхийн зохиогчдод суу алдар гэдгийг мэдрэх орон зай үлдээсэнгүй нь харамсалтай. Уншигч та Чейз, Агата Кристи гээд л бичээч миний биетэй маргахдаа хэл амаа бэлдэж сууж юун магад, энэ зохиолчид чинь Пөүгийн хувьд “Липтон” цайг олон аяга дамжуулан дүрсээр байгаад шим шүүсчгүй болж эхэлж буйтай л ижил гэдгээ өөрсдөө хүлээн зөвшөөрчихсөн юм шүү дээ. Бараг л хялбаршуулсан адал явдалтай өгүүллэг романы бичээчид гэсэн үг. Яг нь “Пөүг ойлгох нь” сэдвээр бичсэн зохион бичлэг гээд хэлчихэд бараг буруудахааргүй.

Шүүмжлэгч Ховард Хэйкрафт Пөүгийн үндэслэсэн зарчмыг суурь хэмээн үзээд орчин цагийн адал явдалт роман өгүүлэгт гардаг хамгийн түгээмэл 10 элементийг (хэтэрхий уран зохиолын онол руу хэлбийсэнд хүлцэл өчье.) нэрлэ хэмээхэд тэд бүгд Пөүгийн зохиолд гардаг урчаас түүний нөлөөг өндөрт тавьсан байдаг. Үүнтэй нэгэн адилаар, өнөөдөр ш.у.-ны зөгнөлт зохиол хэмээн нэрлэдэг бүлгийн үндсийг тавьсан гэж хэлж болно. Түүгээр ч зогсохгүй, “цэвэр яруу найраг” хэмээн нэрлэсэн түүний онол 19-р зууны сүүлд Францад ихээхэн хүчээ авч байсан Францын симболизмын (билэг тэмдгийн) хөдөлгөөнд нөлөө үзүүлснээрээ модернист яруу найрагч Ийтсэд ихээхэн нөлөөлсөн гэж хэлж болно.

Пөү дан нөлөөллийн (гол дүрээс цааш олон задрахгүй) түүхийн талаар бичиж өгүүлдэг.  Түүний гажиг, эрүүл бус зохиолуудаас бид үхэхийг хүсэх тэчъяадал болон бие хүний хуваагдал зэргийг багтаасан орчин үеийн сэтгэл зүйн нөлөөллийн олон төсөөллийг олж уншиж болно. Пөүгийн зохиолд хэтэрхий сайн дүрслэн гаргаж ирдэг ганцаардал, хий хоосон байдал болон тусгаарлагдмал байдлын арашин нь өнгөрсөн зууны (20-р зуун) дийлэнх зохиол бүтээлийн өнгийг тодорхойлсон нь яах аргагүй үнэн билээ. Эцэст нь Америкчууд түүнийг өөрийн зарчмын өргөн хүрээтэй , бат бэх суурьтай үнэлэмжин дээрээ суурилан шүүмж бичдэг хамгийн анхны ноцтой уран зохиолын шүүмжлэгч хэмээн үздэг байна.
Америк хэв маягийн бичлэгт өөр хоорондоо үе үе холилдон байдаг хоёр гол урсгал байдгийг өнөөгийн олон шүүмжлэгчид гэрчилж байгаа. Эхнийх нь өөдрөг, амьдралтай, ардчилсан. Хоёрдахь нь гутранги, гэмшимтгий, ихэмсэг, зүрх сэтгэлийн харанхуй булангийн сүүдрийг илэрхийлсэн. Удаах уламжлал биелэлээ олсон хамгийн анхны болон олон нийтэд хүрсэн зохиолч нь Пөү юм. Тиймдээ ч Пөү романтик “нялцгануур” зохиол бичдэг олон цол тэмдэгт дуртай, найранд хэдэн шүлэгтэй, нөхөддөө  архины хэдэн үгтэй, бусад (манайд “дэндүү” олширсон) зохиолчдоосоо хамаагүй илүү байж чаддаг.

Пөүгийн зохиолуудаас Орчин Цагийн Монгол Хэлийг үндэслэсэн Д.Нацагдоржийн орчуулснаар “Алтан Цох”, орчуулагчийг нь санахгүй байгаад хүлцэл өчье – 1990-ээд оны эхний хагаст өдөр тутмын сонинд нийтлэгдсэн “Хар Муур” өгүүллэг орчуулагдсан байдаг. Монголын орчуулгын онол болон үе үеийн орчуулагчдын гарын авлага болсон “Алтан Цох”-ыг Төв Номын сангаас очиж уншаарай. Сүүлийн үед энэхүү сайтанд ном бүрэн эхээр нь тавьсангүй хэмээн улиглах захидал олонг авсан бөгөөд ДАХИН ХЭЛЬЕ би бусдын сайн сайхны төлөө нэрийн дор “хулгай, тонуул” хийдэг шилийн сай эр биш тул УУЧЛААРАЙ!!!

СЭТГЭГДЭЛ ХЭСЭГТ ЯАРАЛТАЙ ТУСЛАМЖ үзүүлсэн http://bayasgalanb.blogspot.com – доо баярлалаа

“Хар муур”-ыг Хинди хэлний нэрт гүүш Гэндэндарам гэж хүн Англи хэлнээс орчуулсан юм. Бас Батжаргалын Одгэрэлын орчуулгаар “Улаан үхлийн баг” нэртэй боть нь дэлхийн сонгодог зохиолын 50 боть гээчид багтан гарсан юм шүү дээ, хүүхээ. Түүн дотор маш олон сонин үгүүллэг нь бий.

Tweet This Post

Алив зүйлсийн ахуй чанарын тухайд

Лукрецийн талаар бид үнэндээ бараг юу ч мэдэхгүй. Бусад ном зүйн мэдээ сэлт нь хэтэрхий хожуу үеийнх агаад итгэхэд бэрх байдаг. Зарим судлаачид түүнийг МТӨ 94 онд төрж харин МТӨ 54 эсвэл 51 онд таалал төгссөн гэж үзсэн. Христийн шашны үүслийн эхэн үед түүнийг шашны дайсан хэмээн үзэж байснаас болж түүнтэй холбоотой түүх мэдээ, баримтыг хэргээр устгаж үгүй хийсэн байх магадлалтай юм. Ямар ч байсан тэрээр МТӨ 1-р зууны дундуур бүтээлээ туурвиж байсан байна.

Уламжлагдан ирсэн үүх түүхээс үзэхүл тэрээр хайрын бэлдмэл хүртэн солиорсноор өөрийн амьдралаа өөрөө төгсгөл болгосон хэмээн дурдсан байдаг. Энэхүү хүчирхийллийн талаарх тэмдэглэлийг  түүний өөрийнх нь бичсэн гайхалтай агуу бас хачирхалтай этгээд шүлэг болох De Rerum Natura (буюу алив зүйлсийн/ертөнцийн ахуй чанарын тухайд)-ийн дотуур урсах тэчъяадалын оргилолт мэдрэмжээр дамжуулан шүүн үзэхэд нэг их зөрчилддөггүй ажээ.

Философийн (гүн ухааны) шүлгийн түүхийг эхлүүлэгч, анхдагчийн хувьд тэрээр Эпикурын физикийн талаарх мэдээллийн эн тэргүүний эх сурвалж болдог.

Өнөө үед бид бодит болон ухамсрын ертөнцийн талаарх тайлбараа зургаан “хөлтэй” шүлгээр илэрхийлдэггүй. Гэсэн хэдий ч “сонгодог” эрт цаг үед шүлэг нь зааварчилга, суртал ухуулгын үүргийг гүйцэтгэж байсан аж. Лукрецийн шүлэг бол ердөө л яг ийм хөдөлгүүрийн үүрэг гүйцэтгэсэн байна.

Түүний араншин нь яг л байгалаас заяагдсан төрөлхийн шинжтэй. Тэрээр бахархалтайгаар нотолсончлон өөрийн шүлгийн системээ Герегийн Эпикурус (Epicurus, МТӨ 341-270 он)-ээс зээлдсэн бол харин Эпикурус өөрийн онолынхоо тодорхой хэсгийг өмнөх үеийнхээ сэтгэгчид болох Демокритус (5-р зуун) болон Леусиппус (МТӨ 460-370 он)-ийн үзэл санаанаас гарган авсан байна. Эпикурын философийн хэлэнд орчин цагийн бидний хэрэглэж  заншсан хэлц, хэллэгтэй ижил төстэй зүйл тун бага. Таашаал (буюу илүү оновчтойгоор хэлбэл огт шаналангүй байх) нь хамгийн эрхэм дээд. Таашаалын ёс зүй нь мэдрэмжийн баримт нотолгоонд оршдог. Эпикурын санал болгоод байгаа тэрхүү таашаал нь эгэл даруу амьдрал дахь тэнгэрлэг сэтгэлгээ, ухамсараас урган гарч байдгаараа сонгодог коммунзм ч байж болох талтай.

Хүний амьдралд тохиолдох ер бусын үзэгдлийн нөлөөллийг үгүйсгэдэгээрээ Эпикур нь дэлхий ертөнц, түүнд орших аливаа биет нь сайжруулсан боловч чимээгүй материйн атомын нэгдэл, холбоосны үр дагаар л хэмээн үзсэн байна. Лукреций энэхүү материализмыг системтэйгээр, эмх цэгцтэйгээр, аливаа бүх зүйлсийг атомын түвшинд нь үзэгдэх байдлаас эхлээд мөн чанар хүртэл нь тайлбарласан байна. Тэрээр Бурханы ертөнцийг хоосон гэж үзсэн бөгөөд түүнийхээр бурхад бол оготоргуй мандалын хооронд оршин байх хүний талаар өчүүхэн санаа тавьдаггүй, юу ч хийддэгүй бүтээл-биет. Энэ талаараа тэрээр атейист. Тэрээр аливаа бүх зүйлсийн гарал үүсэл, араншин нь тэдгээрийг бүтээдэг атомуудын хөдөлгөөн хэмээн үзсэн байна. Чөлөөт сэтгэлгээ бол хэсэг атомын “товойлт”-ын үзэл санаа бөгөөд бүхнийг “индүүдэх” ерөнхийлсөн үзэл санаа зарим тохиолдолд хэнээрхэлд үүссэн завсарлага. Лукрецийн хувьд сүнс/оюун санаа нь биедээ үхдэг. Тэрээр хүн төрөлхтөнд мухар сүсгээс үүссэн айдасгүйгээр амьдрахыг уриалан зөвлөсөн байдаг. Алив зүйлсийн ахуй чанарын тухайд бүтээл нь асуудалд ухаалаг хандахыг уриалсан суртал ухуулга бөгөөд энэ төрлийн зохиол бүтээлийн анхных нь юм.

Лукрецийн “атом”-ын онол нь гараг ертөнцийн гарал үүслийн талаарх өмнөх үеийн Герегийн тайлбаруудаас хамаагүй үндэслэлтэй боловч түүний хэлж буй “атом” нь бидний мэддэг атомын онол бол бараг биш бөгөөд таамаглал байсан гэж хэлэх нь оновчгүй юм. Нөгөө талаар өнөөгийн бидний мэддэг антропологи, социологи, хувьслын онолын дийлэнхийг нь урдаас төсөөлөн хэлсэн байдаг нь сонирхолтой. Эрипидийн нэгэн адилаар бидний зуунд амььдарч байсан бол гэртээ чимээгүй суугаад бодолд авсан суух нэгэн байсан нь дамжиггүй.

Түүний шүлэг нь утга санааны хувьд ихээхэн сүлжсэн, хүнд бөгөөд физик болон одон орон судлал ч шүлэг яруу найрагт буухдаа бас хүнд шүү дээ. Гэхдээ тэрээр энэ төрлийн судлал, гүн ухааныг тун чадмаг буулгаж амжуулсан нь мундаг. Ойлгоход хүнд хэсгүүд үе үе таарах авч, түүний шүлгийн гоо сайхан, тансагийг мэдрэхийн тулд элгээр хэсгүүдийг ойлгохын төлөө хөдөлмөрлөх нь амттай гэж жигтэйхэн. Аливаа зүйлсийн бүрэн бүтэн төсөөллийг тархиндаа хадгалаад, нарийн зүйлчлэн, зарим тохиолдолд ой тойноос ч гарамгүйгээр дүрслэх Лукрецийн авъяас чадварын урсгал мэт хэллэгийг Дантегийн үе хүртэл л лав олж уншихгүй гэдэг дүгнэлтэнд судлаачид санал нэгддэг.

Виргилийн нэгэн агуу шад шүлгэнд “Алив зүйлсийн учир шалтгааныг мэддэг тэр аз жаргалтай” хэмээсэн нь магад Лукрецийг хэлсэнээс зайлахгүй. Алив зүйлсийн мөн чанарыг таних нь Лукрецийн тэчъяадал агаад домог, мухар сүсэгт хууртагдахгүй гэсэн түүний зөрүүдлэл, тэмцэлтэй түүний зүйрлэшгүй боловч хүчирхэг ур ухааныг уншигчидад тайлбарлан дөхүүлэх нь зүйтэй нэж болдож байна. Нарийн ширийн зүйлчлэл дээрээ буруу байсан ч гэлээ, оргүй хоосноос авч матери, оготоргүйгаас гараг ертөнцийг төсөөлөн босгох нь бол агуу том амжилт бүтээл шүү дээ эцсийн эцэст!

Монголчууд бид Лукрецийг “Философийн Толь Бичиг”-нээс цухас мэддэг агаад хуучин хомын дэлгүүрүүдэд зарагдаж буй “цэнхэр” номыг үзвэл түүний талаар унших боломжой авёч тун товчхон, илүү социалист материалист хачиртай нь унших болов уу. Харин эх хэлээр нь (Герег) унших хэтэрхий их хөрөнгө оруулалт (цаг хугацааны) тул англи болон орос хэл дээр эс сурввалжуудаг үзвээс сонирхолтой байх.

Tweet This Post

Adele

I heard that you’re settled down
That you found a girl and you’re married now
I heard that your dreams came true
Guess she gave you things I didn’t give to you

Old friend, why are you so shy?
Ain’t like you to hold back or hide from the light

I hate to turn up out of the blue, uninvited
But I couldn’t stay away, I couldn’t fight it
I had hoped you’d see my face and that you’d be reminded
That for me, it isn’t over

Never mind, I’ll find someone like you
I wish nothing but the best for you, too
Don’t forget me, I begged, I remember you said
Sometimes it lasts in love, but sometimes it hurts instead
Sometimes it lasts in love, but sometimes it hurts instead

You know how the time flies
Only yesterday was the time of our lives
We were born and raised in a summer haze
Bound by the surprise of our glory days

I hate to turn up out of the blue, uninvited
[. From: http://www.elyrics.net/read/a/adele-lyrics/someone-like-you-lyrics.html .]
But I couldn’t stay away, I couldn’t fight it
I had hoped you’d see my face and that you’d be reminded
That for me, it isn’t over yet

Never mind, I’ll find someone like you
I wish nothing but the best for you, too
Don’t forget me, I begged, I remember you said
Sometimes it lasts in love, but sometimes it hurts instead, yeah

Nothing compares, no worries or cares
Regrets and mistakes, they’re memories made
Who would have known how bittersweet this would taste?

Never mind, I’ll find someone like you
I wish nothing but the best for you
Don’t forget me, I begged, I remember you said
Sometimes it lasts in love, but sometimes it hurts instead

Never mind, I’ll find someone like you
I wish nothing but the best for you, too
Don’t forget me, I begged, I remember you said
Sometimes it lasts in love, but sometimes it hurts instead
Sometimes it lasts in love, but sometimes it hurts instead

————————————————————————————–

Чи минь бодлоо цэгцэлж,

Сэтгэлдээ таарах нэгэнтэй учирлаа гэв үү?

Тэгээд чи түүнтэй гэрлэж,

Мөрөөдөл чинь биелсэн гэв үү?

Найз минь дээ, найз минь

Ичингүйрэн дальдчих хэрэг юун

Нуугдаж эсвэл чимээгүй алга болдог нь

Чи биш, би мэднэ…

Хүсээгүй байхад чинь гэнэтхэн гарч ирсэндээ

Өөрийгөө зүхэвч хараад сууж тэвдсэнгүй

Үүнийгээ ч нуухгүй, яаж ч чадахгүй нь

Өөрийгөө л чамд мартуулахгүйг хүснэ…

Зүгээр дээ, би чам шиг хүнтэй учирч л таараа

Чамдаа сайн сайхныг л хүсье дээ

Намайг битгий мартаарай гэж гуйхад минь

“Дурсамж хааяа хайр мэдрүүлдэг ч хааяа зүрх зүсэн өвтгөдөг” гэж

Хэлж байсныг чинь санаж байна…

Цаг хугацаа харван одлоо ч

Хөвхөн мананд хөвөн жингүйдэж,

Унаж, боссон дурсамжаар дүүрэн

Хамтдаа байсан өдрүүд өчигдөр мэт тодхон

Хүсээгүй байхад чинь гэнэтхэн гарч ирсэндээ

Өөрийгөө зүхэвч хараад сууж тэвдсэнгүй

Үүнийгээ ч нуухгүй, яаж ч чадахгүй нь

Өөрийгөө л чамд мартуулахгүйг хүснэ…

Яамаар ч юм бэ дээ, мэдэхгүй,

Санаа зовохгүй, юуг ч хайхрахгүй,

Дурсамж болон үлдэх харамсал, алдаа бүхэн

Ийм гашуун байх юм гэж хэн саналаа…

Зүгээр дээ, би чам шиг хүнтэй учирч л таараа

Чамдаа сайн сайхныг л хүсье дээ

Намайг битгий мартаарай гэж гуйхад минь

“Дурсамж хааяа хайр мэдрүүлдэг ч хааяа зүрх зүсэн өвтгөдөг” гэж

Хэлж байсныг чинь санаж байна…

гээд орчуулчлаа би…

гэнээ

Tweet This Post

http://www.bluepeak.net/mongolia/steppe.html

Боржгины бор тал (Б.Лхагвасүрэн)

Санаа алдахад
Эхийн сүү тагнайд амтагдаж
Салхины үзүүр залгихад
Агь хоолойд аргасан
Боржигины бор тал минь

Тэргэл саран туулж баралгүй хээр хонодог
Тэнгэрийн хэвтэр буурал тал минь
Таанын цагаан толгойноос өөр
Тайтгаруулах цэцэггүй нүцгэн тал минь

Нандин эрхэмсэг эгэл боргилын туйл
Нар хур царайчилсан газрын саальтай хормой минь

хэмээн эхэлдэг шинэ үеийн яруу найргийн сэтгэлгээний ялгуусан бүтээлийг англи хэлнээ хөрвүүлэхээр зориг шулуудаад даруй 3 сар өнгөрч, ажлын зав, амьдралын хэв маяг гээд өчнөөн учирлал хэлэлгүйгээр эхний 4 мөрийг болгоолоо, урам зориг улам бадран байна та бүхэн юу хэмээн бодно вэ? тал хэмээхийг би бээр hills хэмээн авахыг хүссэн болно. хэрвээ энэ оролдлого маань олигтой байгаад цаг зав минь миний талд цохилох аваас оноос өмнө дуусгах байхаа.

Alas’, Borjigin Brown Hills of Mine

Upon a sign

A taste of mum’s colostrum at palate,

Upon a swallow of the wind-tip

A scent of wormwood at my throat.

Alas’, Borjigin Brown Steppes (Hills)

My wise steppe – a cradle of heaven -

Where a full moon exhaust her journey & sleep over

My empty steppe with no flower of solace

Except white beads of wildleek.

YOU – the limit of divinity, nobleness & the biggest – humbleness -

MY lower flap – craving for ray & rain – with earth’s blessings .. incomplete

Tweet This Post

THE NIGHT has a thousand eyes,
And the day but one;
Yet the light of the bright world dies
With the dying sun.

The mind has a thousand eyes,
And the heart but one;
Yet the light of a whole life dies
When love is done.

—————————————————————-

Шөнө Мянган Мэлмийтэй агаад

Өдөрт ердөө ганцхан,

Жаргах нарантай зэрэгцээд

Цэлмэг өдрийн гэгээ бөхнөм.

Оюун Мянган Мэлмийтэй агаад

Зүрхэнд ердөө ганцхан,

Хайрлаж дуусахтай зэрэгцээд

Хамаг амьдралын гэгээ бөхнөм.

Tweet This Post

Хамгийн сонирхолтой нь зохиолчийн өөрийнх нь талаар бараг л мэдээлэл байдаггүй нь хачирхалтай. санагдаж болох юм. Хиндү болон Буддизмын аль алиныг нь оролцуулаад Брахмагийн шашны суурь сургаальд энэ дэлхий болон аливаа юмс үзэгдэл, зүйл бүгд бүрэн утгаараа хий хоосон бөгөөд тийм ч учраас эртний, уламжлалт Энэтхэгт хүний үүх түүх, түүний амьдралаар дамжуулан аливаа үйл явдлын хэлхээсийг холбож, түүхийг дамжуулдаггүй байсныг уншигчид маань ойлговол үүний  учрыг илүү сайн ойлгох байх. Калидаса нь манай тооллын 400 магадгүй 500 оны үед зохиогдсон байж болох юм.

Түүхээс үзэхүл тэрээр эгэл гарадтай нэгэн байхдаа алдар нэрд хүрч, өөрийн зохиолчын ур чадвараараа ордонд бага зэрэгтэй язгууртан болсон байна. Тэрээр мөн тун бүтээлч зохиолч байсан авч түүний цөөхөн зохиол болох 3, 4 урт хэмжээний шүлэг мөн гуран жүжгийн зохиол л хадгалагдан үлдсэн гэж тооцогддог. Энэхүү тайлбартаа танд хамгийн ихээр таашаагддаг, мөн хэлэлцэгдэж байдаг хоёр зохиолыг нь санал болгож байна.

Үүлэн Зардас (Мегхадута) нь 210 бадагаас бүрдэх яруу найраглал бүхий хүүрнэл зохиол бөгөөд хэн нэг нь үүний Өрнийн утга зохиолын ижил бүтээлийг нэрлэе гэвэл хөгжимт жүжиг байж болох юм. Монголын хувьд Данзанравжаагийн Саран Хөхөө театрт тоглогддог байсан дуулалт жүжгүүдтэй ижилсүүлж болох юм. Шүлгийн гол санаа нь якса-гийн (байгал дэлхийн дагина) төрхтэй, нэгэн язгууртан залуу тодорхой дурдагдаагүй гэмт үйлдлийнхээ төлөө алс ууланд цөлөгдөн суудаг. Сайхан амраг бүсгүйгээ үгүйлэн суухдаа, алс хол Гималайн хормойд орших Алака хотын ордондоо хайртай бүсгүй нь мөн л түүнийг үгүйлэн гансран суугаа хэмээн төсөөлдөг. Уулын оройг эмжин хөрвөх үүлсийг харан суухдаа тэрээр Алака өөд хөврөн очоод гэргийдээ хайр үгс, халамжын сэтгэлийг нь хүргэж өгөхийг хүсдэг. Энэ бүхэн нь үүлс зараалыг хүргэхээр дайран өнгөрөх гол мөрөн, уул ус, хот балгадыг залуу якса (дагина)-ийн хоолойгоор магтан дуулах боломжийг шүлэгчид өгдөг.

Энэхүү шүлэг нь хайрын захидалын хэлбэрт хөрвөсөн аян замын магтуу дуу юм. Найргийн өнгө аяс, шүлгийн бүтцийн хувьд өндөр хэмжээнд зохиогдсон байдал нь өргөлттэй, үргэлж шинээрээ л сонсогддог. Үүлэн зардаст итгэж даалгасан тааламжтай, янагхан зараал нь тансаг хэрнээ шаналалын агаарт хөрвөх тэчъяадлын хэрнээ хөнгөхөн гунигтайн хооронд уншигчдыг хөвсөлзүүлж өгдөгөөрөө “томчуудын” гайхамшигт үлгэр шиг ч санагдаж мэдэх юм.

Сакунтала ба Танилын Бөгж (заримдаа зүгээр Сакунтала ч гэх нь бий) баатарлаг туульс гэж ч хэлж болохоор жүжиг юм. Энэтхэгийн кино, театрын бүтээлүүдийн нэгэн адилаар энэхүү зохиолын өрнөл нь Махабхарата доторх олон өрнөлүүдийн нэгнээс нь л урган гарсан юм. Чухам яагаад энэтхэг кино, жүжгийн зохиолууд ийм өрнөлтэй, олон үеийг давдаг шалтгаан нь гээд хэлчихэд бараг буруудахгүй байх (ялангуяа ах дүү 2 мэнгээрээ бие биенээ олдог гэх мэт өрнөлүүд). Зохиолын агуулга нь товчхондоо дагина, ухаат хааны охин болох үзэсгэлэнт бүсгүй Сакүнталад дурласан хааны хайр сэтгэлийн тухай юм. Охин өөрийнхөө гарал үүслийн талаар ямар ч төсөөлөлгүй эгэл санаваартны ойн гэрт өсөж хүмүүждэг. Нэгэн өдөр ан хийж явсан Дусянта Хаан Сакүнталаг  олж харсан даруйдаа дурладаг бөгөөд түүнийг дагадаг байна. Тэд дурлалт хосууд болж, Сакүнтала жирэмсэн болдог байна. Гэвч хаан ордон руугаа буцах чухал албатай болсон тул явахаасаа өмнө түүнд түүнийг таньж байхын тулд бөгж үлдээдэг байна. Тийнхүү бүсгүй ордон руу явах замдаа бөгжөө гээж, хаан бүсгүйгээ таних боловч яг хэн гэдгийг нь үл мэдсээр явна. Эцэс нь нэг юм бөгж эзэндээ ирж, дурлалт хосууд эргэн нийлж, бүгд сэтгэл амар аж төрөн сууна.

Нэг талаараа Калидаса, Шекспир хоёрыг харьцуулж үзэх ннотолгоо бас бий. Тэр хоёрын аль аль нь хамгийн дээд ихэс язгууртнаас эхлээд хамгийн хөгийн алиа албадайн дүрийг гаргуун гаргадаг. Яс юман дээрээ бол Калидаса Шекспирээс ч илүү байж чадах бас нэгэн давуу тал бий. Тэрээр өөрийн бүтээлээ туурвихдаа (яг л Мольер гол дүрүүдээ Латинаар яриулж, бусдыг нь Францаар бичдэг шиг л) хоёр хэлээр буюу язгууртнуудын яриаг сонгодог Санскритээр, харин бусдыг нь нутгийн Пракрит хэлээр бичсэн байдаг. Шекспиртэй харьцуулах бас нэгэн харьцуулалт байдаг. Албан үүрэг болон хүсэл тэмүүлэл, мөн нийгмийн жороор найруулсан зан араншингийн төлөв болон агшин зуурын хайр дурлал хоёр хоорондох тэмцэл нь Сакүнталад гардаг зарчмын тэмцэл юм. Шекспир өөрийн зохиол болох “The Tempest”-дээ ижил сэдвийг нээж гаргасан юм, энэ хоёр зохиолыг тун ойрхон дарааллуулж уншвал тун сонирхолтой байх болно. Сакүнталаг анхлан англи Өрнөдийн Санскрит судлалын пионер, орчин цагийн хэл шинжлэлийн эцэг Английн сэр Уиллиам Жонс хөрвүүлсэн. Түүний орчуулгыг Гётё ихэд биширч байснаас үзэхүл унших ёстой хувилбар байх болов уу.  Калидасагийн бусад зохиолыг олон сайн орчуулгууд байдаг. Харин Монгол хэлнээ байх эх сурвалжын хувьд 18-р зууны сүүл хавьд ганжуурын төсгөл ботьд орчуулагдсан, мөн Эрдэнэпэл гавж төвд хэлнээс орчуулсан байдгийг Б.Ренчин гуай орчуулан хэвлүүлсэн номынхоо эхэнд дурдсан байна. Хамгаас азтай нь энэхүү орчуулсан гаргасан номыг өнөөдөр худалдан авч чадлаа, Ренчин гуайг бахдан биширлээ.

Tweet This Post

Английн зохиолч, сэтгүүлч, нийтлэлч

Саяхан Үндэсний ТВ-ээр Робинзон Крузогийн адал явдал хэмээх кино гарснаар энэхүү зохиолын тухай нийтлэх сэдлийг өдөөсөн юм. Энэхүү зохиол нь 1719 онд анх хэвлэгдсэн бөгөөд Александр Селкрик хэмээх шотланд далайчин 4 жил Чилийн ойролцоох арал дээр (Мос а Терра нэртэй боловч 1966 онд Робинзон Крузогийн арал болж нэрийг нь өөрчилсэн) ганцаараа амьдарсны эцэст төрөлх эх орондоо буцаж ирсэн түүхээс санаа авсан аж. Харин зохиол дээрээ Робинзон Крузо 28 жил Карибийн тэнгисийн Тринидад Тобагогийн ойролцоох арал дээр амьдарсан талаар өгүүлсэн түүх юм. Дефогийн онгодоо авсан өмнөх энэ төрлийн түүхээс гэвэл 12-р зууны үед бичигдсэн Ибн Туфайлын Хай Ибн Ёгдхан буюу хоосон арал дээр үйл явдал нь болдог түүх болон 1659 онд Цейлоны хаан Роберт Ноксыг барьцаандаа байлган хажуудаа байлгаж байсан бас нэгэн түүхээс улбаатй байж болно хэмээн судлаачид үздэг.

Хэн ч над шиг ийм олон хувь твиланг ээлжлүүлэн үзээгүй юм, би 13 удаа ядуурч, баяжиж байлаа хэмээн Дефо өөрийнхөө тухай өгүүлсэн байдаг. Тагнуул, нийгмийг хошноор шүүмжлэгч, сэтгүүлч, наймаачин, зохиолч байсан Дефо амьдралынхаа туршид үгүйрэн хоосорч, цэцэглэн мандаж, шоронд орж, улс төрийн анхаарал дунд ч хүртэл оршиж байсан юм. Чингэж явахдаа тэрээр хошин шогийн мэдрэмжээ харин огт алдаагүй. Сөрөг утгатай хэвлэмэл хуудас бичиж тараасныхаа төлөө тэрээр мөглөнд гавлаж гудамжинд зогсоож шийтгэсэн байна. Тэрээр “Мөглөнгийн Магтуу” хэмээх ёж магтуу дуу зохиосон нь Лондонгийн ард иргэдийн дуртай дуу болон тархаж, зарим саваагүй нэгэн нь мөглөнг цэцэгээр хүртэл чимэж байжээ.

Махны наймаачны хүү Дефо худалдаа наймаанд дурлаж байсан тул тэрээр 23 насандаа шашны зүтгэлтэн болох бодлоо хаяж наймаачин болсон байдаг. Тэгж явахдаа Алжирийн далайн дээрэмчдэд баригдаж байжээ. Залуу насаа аялж өнгөрөөсөн байдаг. Эрсдэлтэй бизнес эрхэлэх нь түүний сул тал байсан бололтой, түүний туйпууны үйлдвэр, сүрчигний найрлагад ордог нэгэн төрлийн амьтны ферм, сүлжмэлийн үйлдвэр бүгд бүтэлгүйжээ. Төлөөсөнд нь 17,000 паунын өрөнд орсон авч төлж бас чадсан байна.

25 насандаа тэрээр Ромын Католик хаан Жэймс II-ийн эсрэг бослогод нэгдсэн боловч 600 босогчид нь нас барж, тэрээр өөрөө амь гарч чадсан байна. 3 жилийн дараагаар Жэймс Франц руу зугатааж, Дефо Протестант хаан Уиллиам III-ийн (Улбар Шарын Уиллам) улс төрийн гол мэдээлэгч, тэргүүлэх нийтлэлч болсон байна. Эзэн хаантай холбоотойг нь үл харгалзан, түүний бичсэн нийтлэлийг буруугаар ойлгосон Англикан сүм хийд болон эсэргүүцэгчидын аль аль нь шоронд хорсон байна. Окфордын Эрл Роберт Харлей түүнийг шоронгоос оргуулж өөрийн туршуулаа болгосон ажээ. Гэвч тэрээр 4 ч талд тагнуул хйиж байсан нь бас сонирхолтой. Тэрээр амьдралынхаа сүүлийн жилүүдийг ядуу, тагнуулын үйл хэргийнх төлөөх өс авалтаас айн чичирч өнгөрүүлсэн байдаг. Нийтдээ 400 орчим нийтлэл, зохиол бичсэний цөөн хэд дээр нь л өөрийнх нэр байдаг бөгөөд тэдний нэг нь Робинзон Крузо юм.

Магадгүй Дефо нь Англид хамгийн анхны шилдэг мэргэжлийн сэтгүүлч, Английн романы эцэг байсан байх. Түүний Moll Flanders хэмээх роман бас бий. Мөн тэрээр Робинзон Крузог бидэнд бараг л бодит хүн шиг болтол нь итгүүлж чадсан бичлэгийн ов залийн мэргэжилтэн юм.

Робинзон Крузо номны анхны хэвлэлт

Робинзон Крузо нь дэлхийн хамгийн алдартай номнуудын нэг. Гэтэл энэхүү ном нь зохиолчын амьдрал дүүрэн үйл явдлын хувьд өчүүхэн хэсэг байсан аж. Робинзон Крузо хөвгүүдийн ном гэж олон хүн андуурдаг. Гэвч, өөрийн үеэл болох Huckleberry Finn-тэй нэгэн адилаар, хүүхэд насандаа хөвгүүн бүрийн мөрөөддөг байсан мөрөөдлийг бүрэн дүүрэн хэрэгжүүлж өгч байдаг мэт боловч үнэндээ энэхүү мөрөөдлийг нь үхэн үхтэл нь уншигчдад өгч байдаг юм. Крузогийн арал дээрх амьдрал шиг л эрчүүдийн мөрөөдөл бүр:

• Өөрийн хувийн эзэнт улсаа байгуулан, түүнийхээ маргашгүй эзэн нь суух
• Ганц боол болох Баасангаа захиран колонийн өгөөмөр хаанчлалаа тогтоосныхоо үр дүнд амтлаг ганцаараа эдлэх өндөр дээд язгуур зиндаагаа таашаах
• Хэзээ ч өрсөлдөөнд өртөж, бусдад алдах эрсдэлгүй баялаг, эрх мэдлийг өөртөө цуглуулах
• Оюун ухааны хэврэг байдал, түвэгтэй дасгалын оронд харин ч булчин шөрмөс, дадлага туршлагынхаа мэдрэмжээ ашиглан амжилтаа хүртэн суух
• Өдөр тутмын уйтгартай үүрэгт ажлаас хол хаа нэгтэй тансаг орчинд энэ бүгдийгээ хийж суух
• Эцэст нь эхнэр хүүхдийн таашгүй үүрэг хариуцлагын аль нь үгүй өөрийнхөө байгууулсан Утопи арал дээрээ амьдрах

байдаг ажээ. (Робинзон Крузо болон Моби Дик нь нэгээс илүү хүйс оролцолгүйгээр агуу үйл хэргийг бүтээдэг хоёр лут роман юм. Тиймээс энээ хоср роман хэзээ ч охид, хүүхнүүдийн дунд ам сайтай байдаггүй!)

Робинзон Крузо-д ямар ч зохиолын өрнөл байхгүй. Баатар нь яг л нэг тийм идэр, чийрэг багана шиг л мэдрэгддэг. Тусгалын хувьд номны чамирхсан, арилжааны ч юм шиг зорилгоор оруулсан ёс суртахуун нь харин ч дээрэнгүй шинж чанартай. Энэ бол “төгс” бичсэн сэрүүн зүүд буюу маш нарийн дараалал бүхий, залдаж бичсэн хүсэл биелэхийг үзүүлсэн зохиол юм. Хамгийн романтик дурсамжууд, туршлагууд хамгийн энгийн үргэлжилсэн үгийн зохиолд холбогдон орсонд л номын өгүүлэх гэсэн санааны оргил хэсэг нь ч байж болох юм. Зохиолын тансаг байдал бага байгаа нь энэхүү сэрүүн зүүдийг “хүндэтгэлтэй” болгож байдаг аж. Үүнийг заримдаа “уран зохиол” биш гэж ч үэх гээд байдаг тохиолдол бий шүү. Залуу насандаа Робинзон Крузог хөгжөөсөн, бясгасан байсан бол өдгөө үүнийг дахин уншихаар л яагаад ч юм зохиол шигээ “үхэшгүй мөнхийн” гэдгийг нь ойлгодог.

Tweet This Post

A:

Э.А- Багадаа үлгэрт дуртай, шүлэгт дургүй байсан. Одоо нас ахиад шүлэгт их дуртай, үлгэрт арай бага дуртай болчихоод байна даа. Хамгийн гол нь шүлэг нь богино байх тусмаа, үлгэр нь урт байх тусмаа гоё санагддаг юм. Надад онол гэх юм байхгүй дээ. Ер нь өөрөө урсаж гарч байгаа юмны замд нь таарсан бөглөөг арилгаад л суваг цэвэрлэгч хийдэг гэж өөрийгөө боддог.

А: 2004-2006 онд бичсэн шүлгүүд илүү зонхилсон байсан. Тайлбар бий юу? Эсвэл сүүлийн үед залхуу болсон уу?
Э.А- 2004-2006 он бол миний хувьд ДИВААЖИН байсан юм. Тэр үед их яаруу ч байж. Нэг л их орчлонг таних гэсэн хүн. Цаанаасаа л, ямар нэгэн төлөвлөгөөгүй, бас сэдэвгүй үгс цувраад л, яг л бороо шиг асгарч байлаа.  Яараад л шүүрч аваад л цацаад л. Тэгж тэгж нэг их цэгцэрчихээгүй юу. Одоо бол тархины судас нарийсаад тархи толгой гэж нэг хатсан усан үзмийн чинээ юмыг шахаад шахаад дусал ч гарахаа байж. Гэхдээ дахин нэг там ч юм уу диваажин ч юм уу аль нэгий нь бүтээчих хэмжээний  хэдэн хатчихсан юм бий. Жаахан дэвтээх хэрэгтэй.     

А: Шүлэг бичихдээ үг, үеийн сонголтондоо санаагаа тааруулдаг уу эсвэл санаандаа тааруулж үг  үеэ сонгодог уу?
Э.А- Чөлөөтэй, хүссэнээрээ, зоргоороо. Хязгааргүй их эрх чөлөөн дунд гэнэт яваад орчихоор ямар нэгэн сонголт хийх шаардлага байдаггүй юм билээ. Мянга түмэн борооны дусал, аль эсвэл цасан ширхэг алган дээр буухтай л ижил. Хязгааргүйгээс хаялж байгаа тэр их хураас зөвхөн алганы дайтай нь л надаар дамжиж байгаа хэрэг. Ядаж байхад жижигхэн гартай юм даа.

А: Шүлэг тань байгалийн үзэгдэл, тэр тусмаа бороо цас, салхиар дамжин их илэрхийлэгдэж байна. Та байгалийг биширдэг үү?
Э.А- Нийгмийн үзэгдлээр дамжин илэрдэггүйд нь, бас илрэхгүйд нь баярлаж явдаг шүү. Тэгвэл ч жинхэнэ маруужингийн там болох байлаа.  Байгалийн үзэгдэл тэр дундаа бороо, цас, салхинд ямар нэгэн муу муухай зүйл байдаггүй юм шиг санагддаг. Цас бударлаа гээд, бороо шивэрлээ гээд, бас салхи салхиллаа гээд бид тэдэнд ямар нэгэн буруу өгч чадахгүй шүү дээ. Би байгальд дуртай. Байгаль бид хоёр бие биенийхээ мэдрэлээр нэг их оролдолгүйхэн шиг хэн хэндээ өгөө аваатай, наануу цаануутай л яваа.

A: Гуниглах, баярлахын аль нь илүү таашаалтай вэ?
Э.А- Аль алинаас нь ухаарал олж авч байж гэмээнэ хожим хойно таашаал өгөх байх. Энэ хоёрыг харьцуулах боломжгүйн адил эдгээрээс авах мэдрэмжийг ч мөн харьцуулах аргагүй юм. Аль аль нь жаахан жаахан байж байхдаа гэмгүй.

A: Жаахан жаахан нийлээд тал л болж байх шиг байна. Үлдсэн тал нь тэгвэл юу вэ?
Э.А- Баярлах үед хэтэрхий дээшээ нисчих гээд байдаг. Гуниглал харин намайг газарт буулгадаг юм. Тэнгэр газрын завсар дэнжигнэхэд ердөө л жаахан гунигаар өөрийгөө дарж жаахан баяраар хөөргөж байх л хангалттай. Юм ихэдхээрээ дэмий гэдэг. Аль нэг нь ихсээд ирвэл би гэдэг хүн нэг бол нисч үхнэ, эс бол даруулж үхнэ биз.

А: Хэн нэгнийг чин сэтгэлээс нь баярлуулж үзсэн үү? Өөрөө тэгж баярлаж үзсэн үү?
Э.А- Хүн хэзээ ямагт бүр илүүд тэмүүлж байдаг хойно миний тухайн үед баярлуулж байсан тохиолдлууд хожим нь зүгээр л оролдлогууд байсан юм шиг чамлалттай санагдах үе бий. Гэхдээ хичээсэн болохоор хойшид харамсахгүй байж чадна. Зарим хүн зүгээр л миний хажууд байж байгаа нь, нүдэнд минь харагдаад, намайг сонсож байгаа нь л миний хувьд хамгийн баярламаар зүйл. Харамсалтай нь тэд дэндүү эрт намайг орхиж байна даа. Одоо цөөхөн үлдсэн болохоор тэднийг чадах чинээгээрээ хайрлаж байгаа. Баярлуулж бас л чадахгүй байна даа.

А: Чи навч уу үндэс үү? Үүл үү бороо юу? Нар уу цацраг уу? Яагаад?
Э.А- Би аль аль нь байж үзсэн. Одоо харин маруужин болчихоод байна. Хүн хэн эсвэл юу байхыг хүснэ түүндээ хувирч чаддаг сүнслэг амьтан гэж би боддог. Яг л үлгэрт гардаг шиг ид шидийн. Тэгж байж хувилсан бүхнийхээ хэлээр ярьж бас өөрийгөө ойлгуулж чаддаг болно. Бас л нэг эрх чөлөө юм уу даа.

А: Бидний элээж дуусгах даалгавартай амьдралд үргэлжлэл буюу дараагийн анги бий юу?
Э.А- Бидний амьдарч байгаа яг энэ ертөнцтэй зэргэлдээ орших хувилмал ертөнц байдаг, түүнд нь бид бүгдээрээ байдаг ч эндхийнхээс тэнд арай өөр байдаг байх гэж төсөөлдөг. Бидний толин дахь тусгал гэх юм уу даа. Гэхдээ энд бидний хийж буй үйлийн үрээр тэр ертөнц цэнэглэгддэг гэж ойлгож болно. Өнөөдөр би энд муу зүйл хийхэд тэндхийн би-ийн хүч сулрах жишээтэй. Энэ амьдрал дуусашгүй, зөвхөн зүс л хувирдаг гэж би боддог.

А: Та тэгш тоо юу эсвэл сондгой тоо юу? Эсвэл ямар тоо вэ? Танд үсэг өгвөл та ямар үсэг болмоор байна?
Э.А- Би тоондоо муу. Үсэг гэхээр бас хэцүү. Үсэглэлийн баяраар Э үсэг болоод ээжийн тухай дуу дуулж байхдаа уйлаад баг алж байсан гашуун дурсамж толгойноос салдаггүй юм. Гэхдээ тоо, үсэг аль аль нь орсон х2 их зүгээр санагддаг.

А: Тэгвэл тэгш тоотой Х үсэг (икс)  ч юм уу гэж ойлголоо. Чиний  ертөнцийн цонхоор шүлсээ хаявал хаана буух бол?
Э.А- Чи өөрөө хаяад үз л дээ.

А: Харанхуйд гэрэлтэх гэрэл байсан нь дээр үү эсвэл гэрэл гэгээн дундах толбо байсан нь дээр үү?
Э.А- Харанхуй дундах гэрэлд сохлуулчхалгүй, гэрэл дундах толбонд харалчхалгүй л байж байя. Тэр гэрэл, толбонууд хаа сайгүй байхад би илүү шүү дээ. Толбо тогтдоггүй цагаан хувцастай хар нүдний шилтэй л явж байна биз.

А: Ус гэж юу вэ? Мөс гэж юу вэ? Уур тэгвэл юу вэ?
Э.А- Ус бол хамгийн гоё боломж…хүний амьдралд таарч болох хамгийн сайхан учралууд, хамгийн сайхан хүмүүс, хамгийн сайхан мэдрэмжүүд, гэхдээ бүгд анхных. Мөс бол хоёр дахь боломж. Өөрөөр хэлбэл бидний сонгосон хэв хэлбэр. Аажмаар хэв хэлбэрээ гээн агуулгад шилжин уусахыг уур гэе.

А: Зүүдэнд байдаг хөвгүүний талаар жаахан дэлгэрүүлээч? Бодит хүү юу? Бодит хүнээс урган гарсан хүү юу? Тайлбарлах гэж оролдсон байсан, тэр өөрчлөгдсөн үү?
Э.А- Том болсноос хойш энэ хүү зүүдэнд орж ирэхээ байсан. Бодвол бас  л том болоод эхнэр авсан биз. Энэ бодит хүн биш ээ. Халуураад хар дарахаар л зүүдэнд гэнэт үзэгддэг байлаа. Цаашаа харж суучихаад их зэвүүн ээ. Гэхдээ юм ярихгүй ч хажууд нь суугаад л баймаар тийм тайван байдаг байлаа. Зэрэгцээд суухад нуруу ижил, гэвч царайг нь харах гэж нэг ч оролдоогүй. Айдаг гэх үү дээ. Одоо зүүдлэх нь ч багасчихаж.

А: Энэ дэлхийг шинээр бүтээвэл авч үлдэх зүйлс болон орхих зүйл байвал тэдгээр нь юу вэ? Яагаад?
Э.А- Юуг ч авч үлдэхгүй бас орхихгүй. Шив шинээр л бүтээе. Бүр болохгүй бол зэргэлдээ ертөнцөөс copy paste хийчихнэ биз.

А: Яг одоо ямар зүйл бичиж эсвэл уншиж байна?
Э.А- Юм бичээгүй уджээ. Миний дотор ордог цас бороо намдчихсан. Хагацлын, ганцаардлын, гомдлын, цөхрөлийн  гэх мэт гэнэтийн олон зуун шокноос гарч арай л амжаагүй байна. Удахгүй бичнээ. Гэхдээ одоо бол уншдаг үе минь юм шиг байна. Хүмүүсийн блогийг бас хажуугаар нь Khaled Hossein-ийн A thousand splendid suns зохиолыг эхлүүлээд байна. Афганистанаар л амьсгалаад байна даа.

А: Дахиад бичих үү?
Э.А- Бичнэ л гэж бодоод байгаа. Бодсон ч барьж завдахгүй бэргээд байгаа хэдэн юм бий. Юутай ч жаран хөлт гарч ирэг. Эрвээхэй болог. Тэгж байтал болох байх аа.

А: Aфганистан гэснээс афган яах аргагүй цас бороо намдсан, бүүвгэр, саарал орчлон л доо. Яг одоо юмаа багла, хүргээд өгье гээд нисдэг хивс ирээд хэлбэл юу гэж тушаахсан бол?
Э.А- Афганистан явахгүй ээ. Байгаль нуурын голд байдаг Ольхан аралруу очмоор байна. Үлгэр домог үнэн эсэхийг шалгамаар байна.

А: Эрэгтэй хүн, эмэгтэй хүн, хүүхдийг байгалиар дүрсэлбэл?
Э.А- Хүний орчлон бүтсэн домог өөрөө их сонин. Томоо гэгч галт уул улайсан хайлмагтаад хоёр хуваагдахад дээд хэсэг нь салж тэнгэр өөд, доод хэсэг нь газартаа үлджээ. Дээш одсон нь тэнгэр эцэг болж, доор үлдсэн нь газар ээж болжээ. Тэнгэр, газрын дундах савслагад хүний орчлон бий болсон гэдэг домог байдаг юм. Эрэгтэй хүн тэнгэр, эмэгтэй хүн хөрс харин хүүхэд бол тэнгэр газрын дундах бүх зүйлийн агууламж юм даа. Хүүхдийн гэх тэр л байгальд бид өсч хүн болдог.

А: Чиний хамгийн эрхэм хуруу аль хуруу вэ? Хамгийн хайртай эрхтэн чинь?
Э.А- Зуун баруун гарын дунд хуруунууд.   Би арван хурууны биш хоёр хурууны бичээч л дээ. Ихдээ л дөрвөн хурууных. Хайртай эрхтэн байхгүй ээ. Бүгдий нь энэ ертөнцөд ирэхдээ түр зээлдчихсэн юм. Ашиглачихаад л буцаагаад өгөхийн хооронд хайрлаад юу шалих вэ.

А: Дэлхий нь дээр үү эрхэс нь дээр үү?
Э.А- Эрхэс нь. Хөндлөнгөөс ажиглах гоё. Бас хязгааргүй эрх чөлөөтэй. Тэгээд ч би од, сар, нар гуравт хайртай юм шиг байгаа юм.

Tweet This Post

Муусайн яргачин хийгээд алуурчид аа!

“Монголын мэдээ” хэмээх зуунаас урт ганцхан өдөр наслах шар сонины С.Энхзаяа хэмээх морь унасан толгойгүй хүн Г.Акимын аймшигтай гэмт хэргийг илрүүлэн нийтэлжээ. Тэр нь юу гэвэл Г.Аким гэгч зөнтөг луйварчин “Монгол Улсын Үндэсний номын санд хадгалагдан буй 108 боть Ганжуур, 226 боть Данжуурыг бүхлээр Орост гаргаад худалдчихсан” гэнэ. Тэгээд тэр “Манай улсын түүх, соёлын үнэт өвийн жагсаалтад дээгүүр бүртгэгддэг дээрх бүтээлүүдийг хууль бусаар харийнхны гарт өгч, үнэ цэнийг нь алдагдуулж, соёлоо худалдаалсан хэрэг…” үйлдсэн учир дээлээ толгой дээгүүрээ нөмрөх нь холгүй байна” гэнэ. Ингээд үүнд нь эрүү үүсгээд “нэрт соён гэгээрүүлэгч маань бүтээсэн ариун үйлсийнхээ эсрэг гутамшигт зүйл хийснийг хууль хяналтынхан удахгүй тогтоох” гэнэ. Ингэж нисгэсэн “хуурамч нугас” хүний мууд дуртай шар сонин, шар сайтуудын хувьд уухайн тас шүүрэн авч, алга үрчин дэлгэх сенсаац гээч болов. Ай, хөөрхий ч юмнууд бол доо! Үнэхээр аюумшигт гэмтэнг олж, үнэхээр аюумшигт гэмт хэрэг илрүүлсэн бол таануус үнхэлцэг баатарууд болно л доо! Харамсалтай нь, даан ч тиймгүй юм. Тийм ээ, таануус үнхэлцэг баатар ч болж чадахгүй. Учир нь…

Таануусын харийнхны гарт буюу Орост худалдсан 334 боть ном чинь Үндэсний номын сангийн Монгол судлалын номын тусгай хөмрөгт хадгалагдаж байдаг юм аа. Мөн хэдэн боть нь тус номын сангийн Үнэт ховор номын музейд тавиастай байдаг бөгөөд тус бүрдээ эрхлэн хариуцаж байдаг хүнтэй, дас дуран тавиастай, түүнийг нь номын сангийн харуулууд цахим тооцоолуур дээр хянаж байдаг юм аа. Ботиуд нь 80 орчим см урт, 30 орчим см өргөн, 25-40 орчм см өндөр, 17-25 орчим кг хүнд юм. Ийм 334 ботийг тусгай фонднуудаас өвгөн би зөөж гараад, лав л машинд ачих хэрэг гарна. Гэтэл эдгээрийг микроавтобус бол лав даахгүй, фургонд лав багтахгүй. Тэгэхлээр зил 130 машиныг Тэхийн зогсоолоос хөлслөн авч түүнд ачиж таарах байх. Тэгэж хөл болж байхад номын сангийнхан, харуул хамгаалалтынхан юу хийж байх вэ, хаана байж байх вэ? За тэгээд тэр их ачааг вогооноор л авч явахаас мэхгүй. Вогооны гуравны нэгийг эзлэх тэр их бөгөөд нандин ачааг Монгол Улсын хил, Орос Улсын хилээр гаргах асуудал гарна аа даа. Тэрнийг би яах бол? Хилчид хийгээд гаалийнхныг худалдаж авах уу? Тэд худалдагдах болов уу? За тэгээд би их аргатай зальтай учир гаргачихлаа гэж бодъё. Ягмонголд спирт, мөнгөн ус оруулж байгаа шиг. Тэгтэл оросууд бол бас монголнууд биш.Чингэж хулгайгаар орж очсон юмыг лав л Оросын эрүүл байгууллагууд авахгүй. Ингэхлээр би оросын мафийнханд л өгч таарсан. Үнэнд нь тэд хэдэн тэрбум амлах нь мэдээж. Гэтэл тэд тэр хэдэн борыгоо өгөхгүй намайг буудчихсан л байх болов уу. Өгсөн бол би тэр их мөнгийг аваад зугтчихсан, намайг Интерполоо эрэн сурвалжилж байх учиртай. Гэтэл нөгөө муу “гэмт хэрэгтэн” нь Монголдоо мэнд мэлтийгээд амьд алцайгаад, амьтанд ад, адсаганд год болоод л сууж байна. Байдал ийм. Иймэрхүү юм эрүүл хүний толгойд бол яав ч багтахгүй. Морь унасан толгойгүй хүмүүст бол болох байх. Учир нь толгойгүй юм чинь юугаа бодох билээ дээ.

За тэгээд Генри шиг толгойгүй болчихсон улстай ч юугаа ярих вэ гэлтэй. Гэвч… Надад эрүү үүсгэсээн. Үүнийг би нуугаагүй. Түмэн олноосоо нуух юм над байдаггүй. Манай сэтгүүлчид юм уншдаг бол “Үндэсний шуудан” сонины 2011 оны 1-р сарын 8-ны 006 дугаарт “Чингисийн тэнгэрт хальсан нутгаар” замын тэмдэглэлийнхээ төгсгөлд би энэ талаар бичсээн. Хэдэн эрдэмтэд маань л уншаад юу болсныг асууж, зарим нь хүн хартай яръж өгъе” гэж хүртэл санал тавьж байсныг бодоход сайхан байна. Тэгэхэд нөхөр нь гэмт хэрэг үйлдээгүй учир та нар минь яриад яах вэ, үнэн юм үнэнээрээ гээд өнгөрсөн. Гэтэл надаас “эрүү үүсгэсэн” учрыг асуух болов уу гэж бодсон сэтгүүлч нараас маань ганц нь ганхийгээгүй. Еэ хөөрхий. Харин намайг гүтгээд, доромжлоод ирэхэд миний мууг үзэх гэж улай үзсэн хэрээ шиг шар сониныхон болон намайг үзэн ядагсад надруу өлбөлзөн сөлбөлзөн дайрч байна. 2001 онд Монголын засгийн газар, Энэтхэгийн засгийн газрын хооронд Монгол барламал, гар бичмэл номыг тоон(дижитал) хэлбэрт оруулах төсөл хэрэгжүүлэх гэрээнд гарын үсэг зурсан юм билээ. Энэ нь харин аз болоход миний үед хэрэгжсэн юм аа. Тэгэхдээ төслийг эхлүүлэх Засгийн газрын ажлын хэсэг(комисс) байгуулагдаж, тэр үеийн БСШУ-ны яамны Соёл урлагийн газрын даргаар ахлуулсан, академич Төмөртогоо, академич Цэрэнсодном, доктор Нэргүй, Соёл урлагийн газрын мэргэжилтэн Баяраа болон бусад хүмүүсийн бүрэлдхүүнтэй байсан юм. Энд ямар номыг эхлэн тоон хэлбэрт оруулах, дижитал хэлбэрт оруулсан нэг хувийг Энэтэхэгийн талд өгөх асуудал ажлын хэсэг дээр яригдаж, гар бичмэл Ганжуур, шунхан Данжуур хоёрыг эхлэж тоон хэлбэрт оруулах, Энэтхэгийн талын хүсэлтийг ёсоор болгох шийдвэр уг хурлаас гарсан билээ. Энэтхэгийн тал хэдий хэмжээний долларын тоног төхөөрөмж оруулснаа над хэлээгүй боловч миний цээжний бангаар тооцоолсноор 100 гаруй мянган долларын тоног төхөөрөмж оруулж ирсэн. Учир нь эртний ном судрыг скайнардах Book eye скайнер гэхэд 70-80 мянган долларын үнэтэй гэдгийг би мэдэх юм. Яагаад вэ гэвэл энэ нь үнэтэй нарийн техник учир бөөнөөр үйлдвэрлэдэггүй, зөвхөн захиалгаар ганц нэгийг үйлдвэрлэдэг юм. Мөн тэр үедээ хамгийн сүүлчийн үеийн 3 компьютор, холбох нарийн төхөөрөмж нь тийм ч хямд зүйл биш байх аа. Үүндээ би баярладаг. Яагаад гэвэл энэ төхөөрөмжөөр Монгол судлалын хөмрөгт байгаа гар бичмэл, барламал бүх номыг тоон хэлбэрт оруулах боломжтой болсон бөгөөд одоо ч оруулсаар байгаа юм. Үүнийг Монголынхоо соёлд миний оруулсан хувь нэмэр гэж хэлэхдээ ер би ичихгүй. Өдгөө шоронд суух болж байгаа “өвгөн зөнөг” миний бие төслийг хэрэгжүүлэгчийн хувиар DVD-гийн нэг хувийг Засгийн газрын ажлын хэсгийн шийдвэрийн дагуу Энэтхэгийн Элчин Сайдын Яаманд өгсөн нь үнээн. Гэтэл Прокурорын газраас намайг мөн албан тушаалаа ашиглан, DVD-ийг Энэтхэгийн талд үнэгүйгээр дур мэдэн өгч, улсад асар их хэмжээний хохирол учруулсан хэмээн эрүү үүсгэсэн байлаа. Үүнд нэг л юмыг ойлгохгүй байгаа юм. Шар сониныхон болохоор намайг ном гаргаад худалдчихлаа гэж хараагаад байдаг. Хуулийнхан болохоор DVD худалдсангүй гээд эрүү үүсгээд байдаг. Над удирдлагын тушаалгүйгээр тийм зүйлийг өгөх том толгой даан ч байхгүй. Үүнд Энэтхэгийн Элчин Сайдын Яам эрх биш хариу өгөх болов уу гэж найдаж байна. Ер нь бол Шунхан данжуурыг хэвлэх зөвшөөрлийг Юмжаагийн Цэдэнбал аль 60-аад онд Энэтхэгийн Рагу Вира гэдэг эрдэмтэнд өгч, Рагу Вира түүнийг нь гэрэл зургаар Америкад хэвлээд, дэлхийн номын сангуудад тараачихсан юм шүү. Худал гэвэл тэр хэвлэлийн нэг нь манай номын санд байж байгаа. Иймд над заавал эрүү үүсгэхийг шаардаад байгаа прокурор Ю.Цэдэнбалд эрүү үүсгэ л дээ. Харин “мөнгөний төлөө яахаас ч буцахгүй хүн” гэж намайг үзэн ядагчдын хэлж байгаа шиг би буяндаа бузар хийгээгүй, Монголын соёлын үнэт өврүү хүйтэн гар оруулаагүй гэдгээ омог бардам хэлнэ. Ер нь хүн өөрөөрөө өрөөлийг хэмждэг юм гэнэ билээ. Харин миний шуналтайг гайхаад байгаа этгээдүүд өөрснөө тийм юм биш биз? Тэгээд ч энэ орчлонд над шиг “бузар”, “шунахай”, “сэжиг хүрэм”, “зөнөг”, “хулгайч”, “тавьтаргүй” гээд есөн шид нь бүрдсэн амьтан үгүй бололтойдог оо. Хүнийг муу хэлэх ёстой бузар үгийг сонгохдоо та нар уургын морь юм аа. Гэтэл найруулсан өгүүлбэрт чинь ганц зөв найруулгатай өгүүлбэр алга. Монгол хэлний мэдлэгт чинь би бүгдэд чинь муу дүн тавьлаа. Тэр Энх заяа гэгч “Морь унасан толгойгүй хүн”-ийг намайг орчуулсан гэжээ. Үгүй юм аа. Д.Лодойдамба гэдэг нэртэй хүний зүстэй хүү орчуулсан юм. “Зуунаас ч урт өдөр”-ийг бас намайг орчуулсан гэжээ. Үгүй юм аа. С.Бадраа гэдэг гайхамшигтай дуун хөрвүүлэгч орчуулсан юм. Ийм л юу ч мэдэхгүй харанхуй бүдүүлэг амьтан миний гэмт хэргийг илрүүлж байгаа юм гэнэ. Ийм л юмнууд Монголын сэтгүүл зүйн ариун нэрийг буртаглаж байгаа юм. Харин намайг дайран давшилж байгаа, залуу хэмээн хаахалзагчдад хэлэхэд, та нар нэг л мэдэхэд зөнөнө шүү. Надаас ч дор, бүүр хүн алж байна хэмээн зүүдлэн зөнөж мэднэ. Харин шунахай бузар хийгээд тавьтаргүй хулгайчийн хувьд та нар минь өөрсдийгөө л хичээгээрэй. Өөрийн толгой дээрх тэмээг харахгүй байж, өрөөлийн толгой дээрх өвс харах гэдэг мэргэн үг бий. Мөн арөөлийг хэлэхдээ хүрэн эрээн бүргэд шиг, өөрийгөө өмөөрөхдөө өндгөө дарсан шувуу шиг гэсэн үг ч бий шүү. Өнгөрсөн үерүүгээ чи гар буугаар буудвал ирээдүй чинь чамайг их буугаар буудна гэсэн бас нэг үг буй. Таануус мөн чиг аюумшигтай харгис хэрцгий хүмүүс юм аа. Хүн алж талах нь та нарын хувьд хорхой няц гишгэхийн дайтай аж. Хэзээ монголчууд ийм болчихов оо гэж үнэндээ өвгөн би гутарч сууна. NEWS.mn-нд ёстой бохир сайтад нэгэн зочин “Сэжиг хүрэм бузар амьтан бэ.Цаазаар аваачвал таарна” гэжээ. Бас СAAK гэдэг ёстой бузар сайтад “Акимыг олны нүдэн дээр цаазлаад, гэр бүлээр нь хүйс тэмтрэх юмсан” гэжээ. Ийм эрээчээс олон байна. Монгол улс чинь ардчилагдлаа л гээд байсан чинь Сталин, Гитлер, Мао, Чойбалсан, Цэдэнбалын харгислалын бурангуй хар үерүү эргэн орж байгаа юм биш үү? Та минь ээ, монголын сэхтээтнүүдээ, сэрэмжлэгтүн. Өнөөдөр эд намайг алахыг санаархаж байна, маргааш та нарруу орох нь байна шүү. Эд сэхээтнүүд, ялангуяа бүтээлч сэхээтнүүдийг үзэн яддаг нь эрээчснээс нь харагдаж байна. Энэ нь бүтээлч сэхээтнүүдийг авлах зохион байгуулалттай компанит ажлын эхлэл байна. Тийм ээ, үүнийгээ хүн алахыг уриалдаг ийм сайтуудаар дамжуулан явуулж эхлэлээ. Ер нь бол намайг дарамтлаж, миний амыг таглах, улмаар амь насыг минь хөнөөх гэж санаархаж буй бүлэг этгээд байна. Дээр ч байна, доор ч байна. Тэр нь Энхзаяа хэмээх морь унасан толгойгүй хүний “албаны эх сурвалж мэдээлсэн, нийслэлийн прокурорын газар гомдол ирсэн” гэж бичснээс нь тодорхой. Бүтээлч сэхээтнүүдийг цааш харуулах аяны эхлэл гэж өөрийн хэлснээ батлахад Баабар, Саруулбуян зэрэг нийтлэлч, зохиолч эдний үсэргэсэн шүлсний бай болжээ. Маргааш хэнрүү нулимах, хэнрүү шээсээ цацах вэ, ер бүтээлч сэхээтнүүдийн хэнийг нь намнан цааш харуулах вэ гэдгээ эд одоо төлөвлөж байгаа. Гэвч эд бол үнэндээ компьютор дотор нуугдсан бөөснүүд юм. Эдний хэн нь ч өөрийн нэрийг тавьж чадахгүй, өөрийн хаягийг нээж чадахгүй. Өөрөөр хэлбэл, бөөс ч гэж дээ, аймхай бөөсний хуурснууд юм. Тийм ээ, эд намайг өнөөдөр алахаар сүрдүүлж, үр үндсийг маань таслахаар заналхийлж байна. Тийм ээ, энд намайг заналхийлж байгаа таануусын төлөөний этгээдүүд л нэг хүүгий маань хөнөөсөн. Одоо тэр нь та нарт багадаад, миний үр ач зээ бүгдийг нь та нар хядах нь л дээ. Таанууст тийм санаа байгаа гэдэгт би бүрэн итгэлтэй байна. Хүний гараар могой бариулах гэдэг нь та нарын гэм биш зан. Гэвч хуульчдын гараар намайг егүүтгэх таануусын сачий хүрэх болов уу?. Монголд чинь шударга хуульч түм бум бий шүү. Тиймээс та нар намайг өөрснөө хөнөөх гэж санаархах болно. Яг хүүг маань алсан шиг. Тэгвэл жинхэнэ хулчгар алуурчдынхаа зангаар таануус чанх өөдөөс ирж алж чадахгүй, харанхуй орц, буланд араас минь хутга шааж мэдэх юм. Үгүй бол хүний нүд хариулж байгаад аяганд сэм хор хийж ч болзошгүй. Гэвч юу л бол. Компъютор дотроос гарч ирж чадахгүй ийм нуугдмал бөөснүүдийн хоншоор нь дутна даа дутна. Харин таануус дутуу хоншоороо цавиндаа хийгээд цагиргалаад хэвтэж байвал зүгээрсэндээ. Уучлаарай, би та нарын хэлээр л бичиж байгаа юм шүү. Монголын сэхээтнүүдийн хийж бүтээж байгаад бүү атаархаж үхэх гээд бай. Таануус юм бүтээж, ард түмнээ соён гэгээрүүлж, мэдэхгүйг нь мэдүүлж өгч хэзээ ч чадахгүй. Бид бол чадна. Таануусыг юу ч гэж заналхийлсэн, зүхсэн би хийхээ л хийнэ, бичихээ л бичнэ, орчуулахаа л орчуулна, Монголын соёлын төлөө, шударга ёсны төлөө үзэхдээ л үзнэ. Энд та нарын сачий бас л хүрэхгүй, заа юу! Би бас үр үндсийнхээ төлөө үхтлээ тэмцэнэ. Амиа ч өгнө. Идүүлсэн бут ургадаг. Идсэн эрүү хувхайрдаг гэсэн айхтар үнэн үг бий. Би ургана аа. Бардам хэлъе. Харин бөөснүүдийн эрүү л хувхайраад, толгойноос салаад унчихвий дээ гэж “зөнөг” өвгөн санаа зовж сууна.Эцэст нь хэлэхэд, монголын нийгэм монголынхоо төлөө бор зүрхээрээ зүтгэдэг хүмүүсээ мөн ч их тарчилган зовоож, алж шулсандаа, одоо тэднийхээ зовлонд цадах болоогүй юм байх даа.

Үнэгүй үнэтэй зөвлөлгөө өгссөн Jerry MacDonald үнэн бичжээ. “Дээрх номнууд улсын төв номын санд байгаа бол гаргаагүй гэсэн үг. Харин байхгүй бол гаргасан гэсэн үг”/NEWS. mn/ гэжээ. Тэгвэл тэр номнууд Монгол Улсын Үндэсний Номын санд байгаа. Тоосонд дарагдсан даалимбан баринтагтай байсан тэр номнуудыг Монголын соёлд элэгтэй, номонд хайртай сайхан сэтгэлт хүмүүс, сүсэгтний хүчээр торгон баринтагтай болгон хөмрөгт нь залсан байгаа. Эдгээр ном номын санд хэдийд ирсэн бэ, тэр цагаас хойш тэндээс огт хөдлөөгүй байж байгаа. Харин миний шуналтайг гайхаад, Монголын соёлд хайртайгаа зарлаад байгаа эдгээр бөөснүүд ганц баринтаг номонд хийгээд өгсөн үү, өгсөн бол ёстой нохойн хошногноос цэцэг ургах байх аа. Таануус ёстой хоргосоо тоолоод тэгэж чадахгүй шүү дээ, алуурчин, яргачингууд аа.

Монголын нийгэмд ариун цагаан сэтгэлтэй хүмүүс, шударга явдалтай хуульч түм бум бий. Намайг шоронд хийж, алж, үр үндсийг минь таслана гэж заналхийлж байгаа алуурчингуудаас өвгөн намайг хамгаалсан, намайг Монголынхоо соёлын эсрэг нүгэл хэзээ ч хийгүй гэдэгт бат итгэж, сэтгэл санаагаар дэмжсэн уншигч түмэн, утсаар яригч, мессеж ирүүлэгч таних танихгүй нөхөд, дүү нартаа чин зүрхний угаас баярласнаа илэрхийлъе.

Монголд шударга ёс мандах болтугай!

Зүхэгдсэн Монгол Улсын Соёлын гавъяат зүтгэлтэн,
доктор, профессор Хатагин Го. АКИМ

эх сурвалжийг: www.shbaatar.blogspot.com – оос авав.

Tweet This Post